Stelling WEEK 20 :''Mokerslag bedrijfsleven ligt in verschiet'
'Bedrijven komen omzetdaling niet te boven

door Theo Besteman

AMSTERDAM - De goede beurskoersen en signalen van economisch herstel vertekenen het beeld. Nederlandse bedrijven wachten dit jaar in het derde en vierde kwartaal zware verliezen. Omzetten lopen tot 45% terug. Het aantal faillissementen neemt dit kwartaal al met 32% toe ten opzichte van eind 2008. Nederland krijgt last van de wereldwijde vraaguitval, ziet kredietverzekeraar Euler Hermes. De export daalt voor het eerst naar het niveau van 1945. "Dat het in Nederland nu wat beter gaat, is echt een gruwelijke onderschatting."

Het is de meest pessimistische vooruitblik van de marktleider in kredietverzekeringen sinds zijn bestaan. Complete staten staan in het rood. Na het bankroet van IJsland lopen onder meer Oost-Europese landen de kans op een bankroet. "Dat risico is inderdaad nu goed denkbaar", constateert Walter Toemen, directeur risk bij Euler Hermes Nederland. "We hebben nog nooit zo veel afwaarderingen van landen tot het laagste niveau gezien. Mensen zien wel zwaluwen, maar het zijn er nog veel te weinig. Positief zijn is goed, maar de onderliggende economische trend op basis van cijfers is gewoon heel slecht", verzucht hij.

"Omzetdalingen van 25 tot 45% in veel industrieën kunnen Nederlandse bedrijven niet eventjes goedmaken. Die terugloop is nog nooit zo groot geweest. Op het oude economische niveau keren we niet meer terug. Met de wereldwijd structureel inzakkende vraag krijgen onze bedrijven straks grote problemen."

Duitsland staat pal voor een diepe neerwaartse spiraal. "Hun auto-industrie gaat zeer slecht. Als grootste importeur uit Duitsland krijgen Nederlandse bedrijven daar, ook indirect, klappen van." Dat geldt dan behalve voor de toeleveranciers van autoproducten ook voor de hele transportsector en alle machinebouwers. "Het dieptepunt is in Duitsland nog lang niet bereikt. En Nederland wordt naar die diepte meezogen."

Het bruto binnenlands product keldert wereldwijd. Tegelijk met de al zes maanden sterk inzakkende Duitse export, valt ook de Chinese export (-26%) ver terug. "Hét Duitse probleem is: ze exporteren driekwart binnen Europa, waar economieën een permanent veel lagere groei krijgen. Hoe gaat Duitsland, als motor van Europa, zijn producten bij de enorm dalende vraag verkopen? Nederlandse bedrijven zijn daarvan zó ontzettend afhankelijk." Door de varkensgriep vallen ook nog eens orders in de reisindustrie weg. Alleen bedrijven in de voedsel- en farmaciehoek houden kans op groei. Nederlandse ondernemingen in de auto-industrie, consumentenelektronica, bouw en de chipindustrie, inclusief toeleveranciers, wachten louter negatieve cijfers, aldus Euler Hermes.

De kredietverzekeraar - die zich onder andere baseert op betalingsgedrag, orderportefeuilles en faillissementen bij 40 miljoen bedrijven - ziet later kans op economische stabilisatie. Op zijn vroegst in het derde kwartaal van dit jaar. In de eurozone zijn zeer kleine verbeteringen in 2010 mogelijk. Maar op voorwaarde dat de kredietverlening weer op gang komt. Toemen: "Banken wekken de indruk dat kredieten weer worden verstrekt. Het tegendeel blijkt waar. Onze klanten zien dat banken uiterst moeizaam additioneel kapitaal willen lenen, uiterst moeizaam de oude leningen verlengen. Terwijl zaken slecht gaan, en de Europese Centrale Bank zijn uitleenrente voor geld aan de banken verlaagt, leveren dezelfde banken Nederlandse bedrijven gewoonweg onvoldoende kredieten. Ze kunnen niet door."

Een nieuw gevaar in de bankensector ligt op de loer. Vooral Duitse en Oostenrijkse banken hebben voor honderden miljarden in contanten aan Oost-Europese bedrijven en overheden geleend. De economieën in Centraal- en Oost-Europa zakken echter ineen: van 4,5% groei in 2008, naar 2,5% daling dit jaar, Rusland komt zelfs op -4%. Hun munten devalueren bovendien snel.

"Daarmee lopen hun schulden momenteel met tientallen procenten op. Ze betalen niet af. Geld dat Duitse en vooral Oostenrijkse banken hard nodig hebben. Een nieuwe bankencrisis is niet ondenkbaar", stelt Toemen. De helft van de Amerikaanse banken heeft zijn 'stresstest' niet goed overleefd. Er is 75 miljard euro aanvullend kapitaal nodig. "Het lijkt mee te vallen, iedereen doet positief, maar technisch gesproken zijn deze banken insolvent. Het is ook zeker dat Amerikaanse banken - anders dan ze tot nu toe stelden - nog veel meer verliezen op hun beleggingen moeten nemen."

Dat de Amerikaanse economie traditioneel na een recessie als eerste opveert, is niet langer vanzelfsprekend. China en Zuid-Amerika zijn eerder kanshebbers, ziet kredietverzekeraar Euler Hermes. In Europa gaan vooral Spanje, Groot-Brittannië en Griekenland gierend bergafwaarts. "Het aantal faillissementen gaat daar fors omhoog. In Nederland gaat het vooral om kleine ondernemers. Met negatieve groei vrezen we nu een golf faillissementen waarin vooral kleinere bedrijven het slachtoffer zijn. En dat is dit kwartaal eigenlijk al begonnen. Er is gewoon te veel optimisme in de markt."

Telegraaf 09-05-09