Talenassortiment
                        Change the color of the site
 
Log in
Onthoud mij:
Het laatste kwartiertje

Navigatie a-z
 
 
 
Studiehuis Resort of Security Roemenië Informatiescherm
Uw naam:
Uw emailadres:
Uw vriends naam:
Uw vriends emailadres:
Uw bericht
De echte opstand in Roemenie bleef buiten beeld
Nausicaa Marbe,

Volgens veel Roemenen zijn tijdens de revolutie van december 1989 de revolutionairen geflest door de partijkaders. Dat kon gebeuren doordat de Roemeense revolutie een wave was, groter en machtiger dan het stemmetje dat onraad rook.
Op 22 december 1989, vier uur 's middags, leek de Roemeense grensovergang voorbij het Hongaarse Békéscaba verlaten. Ik was 26, mijn vaderland ontvlucht, maar keerde er als journalist terug. Omdat het er rommelde, volgens geruchten uit het potdichte land.

Nadat ik een dag in Hongarije was geweest, ging de tv studio-opnamen van onrustige Roemeense revolutionairen in grove wollen truien uitzenden. In Boekarest was Ceausescu net per helikopter uit het stadscentrum gevlucht. Timisoara, waar de revolte de week daarvoor beantwoord was met oorlogsmanoeuvres van het leger, vierde feest nadat een nieuw stadsbestuur de regio communismevrij had verklaard.

Maar hier, op de doodstille weg naar deze West-Roemeense stad, ging slechts de zon onder achter een bevroren akker. Een dag als alle andere, leek het. Met dit verschil: de hefboom was open. Pal daarachter een ongeopende fles champagne met twee coupes. Door het raam van het grenskantoor loerden bewapende soldaten. Alsof ze op een teken wachtten om te schieten of de kurk te laten knallen. Uiteindelijk legden ze hun geweren neer en zeiden dat we de vierde buitenlandse auto met journalisten waren.

Hitlersnor


Dezelfde avond werd Hotel Continental in Timisoara belaagd door de wereldpers. Men stond in de rij bij de twee bakelieten telefoons van de balie om het nieuws door te bellen. Een portret van Ceausescu met net aangebrachte hitlersnor keek toe. Begin volgende week is het twintig jaar geleden. De politieke aardbeving die Roemenië trof, hield in december 1989 ook Nederland aan de buis gekluisterd. Extra journaaluitzendingen tijdens Kerst.

Maakbare geschiedenis, leek het, waarbij het de toeschouwers duizelde door de razendsnelle ontmanteling van een dictatuur en de euforische geboorte van een democratie. De dictator was nog niet dood, of het ad hoc ingestelde Front voor Nationale Redding luidde tegelijk het einde van het communisme in, invoering van de pluriforme democratie, markteconomie, vrije pers en open grenzen, en afschaffing van de doodstraf.

Haast te mooi om waar te zijn, na veertig jaar dictatuur die met stalinistische zuiveringen begon en eindigde met genocide door hongersnood. Maar de werkelijkheid van de Roemeense revolutie was minder gestroomlijnd dan destijds opgetekend. Praat ik met Roemeense vrienden, dan dulden ze niet eens het woord 'revolutie'. Zij spreken van 'dat wat geen revolutie mag heten'. Ook veel media herdenken nu 'de evenementen van 1989', 'de omwenteling', 'de opstand' of 'de gestolen revolutie'.

Leugens

Dat laatste geeft treffend de Roemeense lezing weer: er is een volksopstand geweest, maar die is gekaapt en gemanipuleerd door datzelfde Front voor Nationale Redding dat kalmeerde met beloftes. En de leugens duren voort tot vandaag. Over de echte volksopstand kan de wereld niet meepraten. Die is door de media grotendeels gemist. Dat zou vandaag onvoorstelbaar zijn. Maar in 1989 hadden we daar geen mobiele telefoons met digitale camera's, geen e-mail, twitter of youtube, helemaal geen internet. Roemenië hield eerst z'n grenzen potdicht.

Hilversum was aangewezen op de Nederlandse ambassadeur Coen Stork die vanuit Boekarest alarm sloeg. De revolutie die al halverwege de maand was begonnen, culmineerde op 21 december in een bloedbad in de hoofdstad. Daar moest je maar zelf een plaatje bij bedenken, evenals bij Timisoara waar al sinds 15 december steeds meer mensen de straat opgingen: van een handvol gelovigen voor het huis van de dissidente dominee Tökés tot de tientallen groepen die de stad van propagandaparafernalia ontdeden en de honderdduizend arbeiders die er op 20 december doorheen marcheerden.

Al die dagen schoot het leger gericht op wie zich buiten waagde, van schoolkind tot bejaarde. Het was een heen en weer gesleep met lijken en gewonden en wie overleefde, werd gemarteld, al die lange tijd waarin nog geen buitenlandse camera filmde. In Boekarest was de slachting zo hevig, dat sproeimachines 's nachts het bloed van de straten spoelden.

Heftige details

et zou me niet verbazen dat veel Roemenen zo verbeten over 'de omwenteling' praten omdat deze beelden niet in hun heftigste details in het collectieve geheugen zijn gegrift. Wat er plaatsvond, wás revolutie. Dat onbewapende mensen desondanks doorzetten, dat geweld juist de doodsangst uitschakelde, was revolutionair voor een volk dat verdoofd leek door angst en lethargie.

December 1989 is voor velen het begin van een neocommunistisch complot dat voortduurt en zelfs debet is aan de huidige wantoestanden
Maar de Roemenen kenden de prijs ervan, blijkt uit de enige leuze die precies weergaf wat er speelde: 'We zullen sterven en vrij zijn.' Zo geschiedde. Van Vergangenheitsbewältigung is in Roemenië geen sprake. De verantwoordelijken voor het mitrailleurvuur van ná Ceausescu's vlucht zijn aangewezen noch veroordeeld. December 1989 is voor velen het begin van een neocommunistisch complot dat voortduurt en zelfs debet is aan de huidige wantoestanden.

Roemeense kranten publiceren getuigenissen die er niet om liegen: de revolutionairen zijn op slinkse wijze geflest door de partijkaders. Tot in de kleinste gehuchten. Kwam zo'n groep opstandelingen het lokale partijbureau ontmantelen, dan werden ze prompt door de partijbonzen ingelijfd in de strijd tegen de 'terroristen': Ceausescugetrouwen die van geen ophouden zouden weten.

Farce

Dus kregen de echte revolutionairen wapens en moesten ze bij de deur posten. Intussen werd binnen de buit verdeeld: de nieuwe macht en het geld van het regime. Achteraf is het makkelijk deze farce te doorzien. Maar destijds, in het oog van de storm, waren mensen bedwelmd door de roes van het moment. De zin om angst en wantrouwen af te werpen was aanstekelijk.

De Roemeense revolutie was een wave, voor jong en oud. Iets groters en machtigers dan het stemmetje dat onraad rook. Neem Timisoara, waar de avond van de 22ste op straat bij kaarslicht feest werd gevierd. Het leger deelde brood uit, buitenlandse journalisten sigaretten, de bevolking pruimenjenever. Al die blije, ondanks de uitputting hossende mensen hadden bijna een week lang op straat 'Libertate!' staan schreeuwen – als bevangen door koorts. Nu zongen ze: 'Olé Olé, Ceausescu is niet meer.'

De domper kwam toen er weer kogels in het rond begonnen te vliegen. Ineens stoof de feestende massa uiteen. Zo nestelde zich in Timisoara het idee van een contrarevolutie. Op straat doken burgers met kalasjnikovs op: 'patriottische' gardes die de terroristen moesten stoppen.

Snipers

Vanaf het dak van mijn hotel maakten buitenlandse cameramannen jacht op snipers. Een Canadees nodigde ons uit in zijn kamer met ramen vol kogelgaten. Hij had zicht op de straat waar mensen met kerstbomen sleepten. Nu kon het, het was middaguur, dan werd er niet geschoten. Zaten de terroristen soms in de kantines van de Securitate? Met de lunchtrommel in de dakgoot? De in veel oorlogen gepokte en gemazelde John Simpson van BBC World Service, gaf later toe niks te hebben gesnapt van de Roemeense revolutie.

Nu zendt de omroep zijn reconstructie uit waarin hij voormalig president Iliescu om opheldering vraagt – en die niet krijgt. Chaos en waanzin. Ook dat herinneren journalisten zich van december 1989. In Timisoara praatten we erover in de kelder van het hotel waar een gangenlabyrint naar een soort partijbordeel vol exotische planten en roodfluwelen banken leidde. Daar aten we, onder bewaking van een legereenheid die zich over kapotte accu's boog en zei dat ze een bom ontmantelde. Sommige journalisten begonnen hun eigen rol op de korrel te nemen. Zo riep een hitsige Italiaanse verslaggever tegen alle vrouwen: 'Kiss me, I'm going to die in the revolution!' Mannen en vrouwen gaven daar gehoor aan. Die dagen hadden een hoog knuffelgehalte. Men klampte zich vast aan elkaar, in pathetische verbroedering. Als afrekening met die halve eeuw wantrouwen jegens elke buurman in wie een securist kon schuilen.

Volkswoede

Als er op internetfora met revolutieherinneringen iets gekoesterd wordt, dan dat onbetaalbare gevoel van saamhorigheid. Maar ook schaamte en woede dat een natie in vrijheid haar oude beulen niet weet aan te pakken. Simpson vroeg oud-president Iliescu op de man af waarom hij niet in de gevangenis zit. Die ontplofte. Dat zou, meende hij, tot volkswoede leiden.

Maar oud-president Emil Constantinescu zegt dat het volk hunkert naar namen en rugnummers. Zijn reconstructie van de revolutie is net uit in boekvorm. Wat hij alvast in interviews loslaat, is niet mals. Het communisme ziet hij niet verdwijnen uit de hearts and minds. Roemenië, meent hij, moet moreel nog toetreden tot de EU. Dan treft het dat de magie van Timisoara niet uitgeblust is. Dat bleek weer tijdens de presidentiële verkiezingcampagnes begin deze maand, toen Mircea Geoana, de kansrijke kandidaat namens Iliescu's partij PSD, naar Timisoara ging om vanaf het revolutiebalkon van de opera te speechen. Die heilige grond had hij niet moeten betreden. Hij werd weggebruld en prompt ging men demonstreren tegen de PSD. Geoana verloor de verkiezingen. Het Timisoara-gevoel is nog steeds besmettelijk.

De Volkskrant 21-12-09
RoS andere artikelen:
De echte opstand in Roemenie bleef buiten beeld
Nausicaa Marbe, Volgens veel Roemenen zijn tijdens de revolutie van december 1989 de revolutionairen geflest door de partijkaders. Dat kon gebeuren doordat de Roemeense revolutie een wave was, g...
In herinnering 16 december 1989: Tanks ontweken bomen, geen mensen
Olaf Tempelman TIMISOARA - Twintig jaar geleden verdween het Sovjet-communisme uit Europa. Bijna een halve eeuw had het een diep stempel gedrukt op de helft van het continent. Wat is ervan ove...