door Koert van Bekkum
Optimistische stemmen repten de laatste tijd van het einde van de dertig jaar oude islamitische revolutie in Iran. De nieuwe openheid in Teheran, modieus geklede jonge dames met hoofddoek en felle debatten op televisie tussen president Mahmoud Ahmadinejad en zijn voornaamste uitdager Mir-Hossein Mousavi, voedden deze gedachte.
Voor het gemak werd even vergeten dat beide kandidaten zorgvuldig waren geselecteerd door de sjiitische leidslieden. Het kernwapenprogramma noch de verhouding tot Israël of Amerika stonden ter discussie. Hooguit de toon in de buitenlandse politiek of enige beperkte binnenlandse vrijheid.
Desondanks verkeert Iran sinds vrijdag in staat van grote onrust. Wat kort na bekendmaking van de eerste uitslagen begon als een serie kleine betogingen, groeide gisteravond uit tot een massademonstratie van meer dan honderdduizend mensen. En als het aan de oppositie ligt, staat vandaag een landelijke staking op het programma.
Nu zijn de uitslagen inderdaad opvallend. Sinds 1979 hebben de geestelijk leiders bij presidentsverkiezingen altijd de wil van het volk gerespecteerd. Ook als een relatief hervormingsgezinde kandidaat won. Maar nu waren er binnen een uur al miljoenen stemmen geteld. De voorspelde tweede ronde is niet nodig. En ook in de steden en zelfs in Mousavi's thuisbasis won Ahmadinejad met een straatlengte voorsprong. Dat ruikt naar fraude. Bovendien worden oppositieleiders gearresteerd, betogingen uit elkaar geslagen en journalisten het land uitgezet.
Kenners herleiden de chaos tot een ordinaire machtsstrijd tussen de machtigste man in het land, groot-ayatollah Ali Khamenei, en de 'hervormer' Akbar Hashemi Rafsanjani. Beiden beseffen dat de islamitische revolutie een derde fase is ingegaan. Het waren de burgers die de sjah verdreven. Daarna namen de ayatollah's het stokje over. Maar nu domineren nationalistische militairen het regeringsapparaat. Terwijl Khamenei aan de macht blijft door te kiezen voor de bij soldaten en armen populaire Ahmedinejad, zoekt Rafsanjani met de oudgediende Mousavi steun bij de snel groeiende middenklasse.
Naar het zich nu laat aanzien, zijn beide kampen in problemen. De macht van Khamenei reikt heel ver. Op zijn beurt worden hij en de president echter geconfronteerd met woedende burgers die via internet communiceren en nu hun recht opeisen. Daarbij hebben veel sjiitische leiders een hekel aan Ahmadinejad. Mousavi's beroep tegen de uitslag bij een geestelijke adviesraad is daarom niet helemaal kansloos.
Intussen wacht de wereld gespannen af. Weer vier jaar Ahmadinejad betekent een nachtmerrie voor vrijheidlievende stedelingen, Iraanse christenen en de regio. Maar tegelijk zit - hoe treurig dit ook is - in tijden van economische crisis niemand te wachten op langdurige politieke onrust in een van de grootste olieproducerende landen.
Ned.Dagblad 20-06-09
| Talenassortiment |
|