UTRECHT - Angst voor vermenging van kerk en staat verlamt de samenwerking tussen kerken en gemeenten op het gebied van de Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO).

Dat blijkt uit een onderzoek van het maatschappelijk adviesbureau MOVISIE, uitgevoerd door twee studenten van de Christelijke Hogeschool Ede (CHE) in de stad Utrecht.

Een opvallende uitkomst is tegelijkertijd dat vrijwel alle politieke partijen in Utrecht aangeven het nut van de kerken op het terrein van maatschappelijke ontwikkeling wel degelijk te zien en ook graag willen samenwerken, zegt onderzoeksleider Wiebe Blauw van MOVISIE. Dit zou betekenen dat veel meer van de maatschappelijk activiteiten die kerken nu ontplooien, gesubsidieerd kunnen worden met WMO-gelden, mits kerken bereid zijn met de gemeente afspraken te maken.

Meer dan 75 procent van de Utrechtse kerken is maatschappelijk betrokken, minder dan een kwart van de betrokken gemeentes doet een beroep op subsidies en er is nauwelijks een kerk die een beroep doet op WMO-voorzieningen. Bovendien bleek uit eerder onderzoek (Van der Sar, 2004) dat kerkelijke activiteiten in Utrecht een rendement hebben van bijna 8 miljoen euro. ,,Het gekke is dat kerken en gemeenten hier niet met elkaar over praten. Het zit in een taboehoekje, men is bang de vingers te branden en dat is niet nodig'', aldus Blauw.

MOVISIE ondervroeg 49 Utrechtse kerken, 14 gemeenteraadsleden, de Dienst Maatschappelijke Ontwikkeling van de gemeente Utrecht en de Vrijwilligerscentrale Utrecht over de WMO. De twee CHE-studenten inventariseerden welke activiteiten kerken zoal ontplooien op maatschappelijk gebied en wat de inzet van de gemeente is. Deze twee blijken op veel punten bij elkaar aan te sluiten.

De gemeente zegt bijvoorbeeld dat ze ouders wil ondersteunen bij de opvoeding van hun kinderen terwijl MOVISIE aantoont dat drie van de 49 kerken al cursussen over opvoeding organiseren. Ook zegt de gemeente zwerfjongeren op te willen vangen terwijl acht kerken maaltijden organiseren en actief zijn in de opvang van dak- en thuislozen. Zo zijn er tal terreinen waarop de gemeente en de kerken elkaar kunnen versterken, blijkt uit het onderzoek.

Het gros van de raadsleden zegt bereid te zijn tot het ondersteunen van kerken vanuit de WMO. De scheiding van kerk en staat hoeft voor hen geen belemmering te betekenen als de kerken aan een paar voorwaarden willen voldoen. De activiteit moet passen in het gemeentelijk beleid en een bijdrage leveren aan het doel en de doelgroep van de WMO. Ook moet de activiteit in een concreet plan zijn beschreven en wordt de subsidieaanvraag bij voorkeur ingediend door een stichting.

Uit het onderzoek blijkt ook dat de burgerlijke gemeenten kerken onvoldoende waarderen. ,,Uit eerder onderzoek van MOVISIE bleek al dat de civil society door gemeenten onvoldoende wordt gewaardeerd. Gemeenten hebben vooral oog voor organisaties waar ze een financiële relatie mee hebben, terwijl kerken bijvoorbeeld erg veel doen wat door de gemeente gewaardeerd zou moeten worden'', zegt Blauw.

Kerken op hun beurt zijn bang hun onafhankelijkheid te verliezen als ze nauwer met de gemeente zouden samenwerken of subsidies van de gemeente krijgen. Ook zitten ze niet te wachten op extra regelwerk. Vooral hebben de Utrechtse kerken behoefte aan informatie over de verantwoordelijkheden en de rol van de kerk en over de juridische en financiële gevolgen van de WMO.

Overigens erkent Blauw dat de vrees voor een vermenging van kerk en staat niet onterecht is. ,,Kerken die activiteiten organiseren doen dat vanuit hun christelijke overtuiging. Ook al is de inzet van een activiteit niet direct missionair, de kans dat er over het geloof zal worden gesproken, is natuurlijk aanwezig. Kerken kunnen dat niet verbieden. Het punt is dat gemeente en kerk hierover moeten spreken. Nu gebeurt dat niet en dat verlamt de samenwerking onnodig.''

Voor zowel kerken als de gemeente formuleert MOVISIE een aantal aanbevelingen. MOVISIE adviseert kerken 'zichzelf neer te zetten als kerk'. 'Weet wat je te bieden hebt en wees bij het aanvragen van subsidies duidelijk over het doel van je activiteiten'. De gemeente moet zicht krijgen op wat kerken doen en moet zorgen voor een goede informatievoorziening aan kerken. Ook adviseert MOVISIE het gemeentelijk beleid af te stemmen met de kerken.

Ned.Dagblad 16-06-09