door Jan van Benthem

Het is een beetje buiten het grote nieuws gebleven maar het jongste rapport van het Atoomagentschap over Iran wordt in Azië wel het 'Big-Bangrapport' genoemd. Voor het eerst komt het Atoomagentschap met aanwijzingen dat Iran wel degelijk werkt aan een kernwapen. Israël heeft alvast duizend 'bunkerbommen' besteld.
Het conflict tussen –vooral- het Westen en Iran over het atoomprogramma van Teheran lijkt in een stroomversnelling te zijn gekomen. Vooral in Israël wordt nu voortdurend gediscussieerd over de voors en tegens van een 'preventieve aanval'op de Iraanse nucleaire installaties. Minister van Transport Shaul Mofaz, die eerder minister van Defensie is geweest, heeft een paar maand geleden zijn conclusie al getrokken: zo'n aanval is onvermijdelijk gezien de houding en de grote wens van het Iraanse regime dat Israël van de kaart moet verdwijnen. Mofaz staat daar beslist niet alleen in. Maandag kwam tijdens een seminar van het Europees Joodse Congres in Brussel een panel van twaalf experts en politici tot dezelfde conclusie. ,,De Iraanse crisis is verergerd tot het punt dat het onoplosbaar kan blijken'' en ,,Alleen militaire actie kan Iran nog tegenhouden, anders zal het nucleaire wapens in handen krijgen'', luidden twee punten uit de slotverklaring.

Buiten Israël spreekt geen enkel land deze conclusies duidelijk na. De VS reageerden bij monde van de woordvoerder van het Witte Huis Gordon Johndroe met het dreigement dat Iran ,,verdergaande toepassing van de bestaande sancties van de Veiligheidsraad en mogelijk nieuwe sancties'' riskeert.

Daar ligt Iran niet wakker van, sterker, president Ahmadinejad dreigt het Westen juist met sancties. ,,Iedere strafmaatregel tegen ons land is illegaal'', verklaarde hij en ,,de Iraanse natie zou kunnen antwoorden, Iran zou sancties tegen deze landen kunnen opleggen''.

Gespierde taal
Ondanks de gespierde taal van Ahmadinejad zouden de westerse landen wel degelijk willen overgaan tot verdergaande maatregelen. Want wat maandag van de inhoud van het ontwerprapport van het Atoomagentschap naar buiten is gekomen, stemt vrij somber. Het rapport leidt binnen de VN tot de conclusie dat de onderhandelingen met Iran ,,als op een stootblok zijn vastgelopen''. Weliswaar erkennen de inspecteurs dat ze geen aanwijzingen hebben gevonden dat Iran op dit moment werkt aan een atoombom, maar ze kunnen evenmin het tegendeel aantonen. Bovendien gaat Iran volop door met het verrijken van uranium en beschikt naar eigen zeggen nu al over zesduizend installaties daarvoor.

Dat is in lijn met eerder rapporten, maar opvallend is de verandering in de toon van de directeur van het IAEA, Mohamed elBAradei.

ElBaradei staat bekend als een bijzonder voorzichtig man. Als hij een aardbei wil nuttigen, verwacht je bij wijze van spreken dat hij die eerst nog eens van zeven kanten bekijkt of er geen alternatief is voor het definitieve van het opeten. Eindeloos heeft hij geprobeerd de aanval tegen Irak tegen te houden, eindeloos probeert hij Iran zover te krijgen dat met goede inspecties de argwaan van het Westen wordt weggenomen.

Maar zelfs bij elBaradei lijkt het geduld op te raken. Vooral rond de studies die Iran eerder zou hebben gedaan naar de mogelijkheid van een kernwapen, is zijn eerdere reserve verdwenen. De documenten over deze poging een kernwapen te maken noemt elBAradei nu ,,gedetailleerd en consistent wat de inhoud betreft'' en ze zouden afkomstig zijn van ,,meerdere bronnen en uit verschillende periodes''.

Deze stelligheid is al een behoorlijke stap voor het IAEA, maar daarnaast liet het Atoomagentschap de leden van het bestuur nog documenten en foto's zien die er op wijzen dat Iran de Shahab-3 middellange afstandsraket geschikt probeerde te maken voor het vervoeren van een kernkop.

Spelen met vuur
Toch zal het niet snel leiden tot een hardere aanpak door de Veiligheidsraad, hoe overtuigd elBaradei nu ook lijkt te zijn. China heeft bij voorbaat alweer geroepen dat het tegen strengere sancties is en Moskou doet tegenwoordig ook vrijwel alles waar het het Westen mee kan tarten.

Dit is meer dan ooit spelen met vuur – Israëlisch vuur. Want de Joodse staat ziet met lede ogen aan hoe Iran nu al een kwart van het verrijkt uranium bij elkaar heeft geproduceerd waar het een volgende stap mee kan zetten op weg naar het hoogverrijkte uranium dat nodig is voor een atoombom. En Israël probeert zich voor te bereiden. De Israëlische luchtmacht heeft duizend GBU-39 bommen besteld in de VS. Deze 250 ponders zijn in staat door anderhalf tot twee meter gewapend beton te dringen en kunnen zo niet al te zware doelen als bruggen, toegangstunnels, commandocentrales en andere essentiële infrastructuur uitschakelen. Officieel heet het dat deze bommen, die op afstand kunnen worden afgeworpen en een precisie hebben van drie tot acht meter, bedoeld zijn om beter versterkte doelen van Hezbollah in Libanon en Hamas in de Gazastrook uit te schakelen, zonder veel burgerslachtoffers te maken.

Dat kunnen ze zeker, maar het is een smoes. Ongeveer een maand geleden heeft de regering Bush een Israëlisch verzoek om veel zwaardere bommen voor het aanvallen strategische doelen op grote afstand afgewezen. Israël wilde graag een groot aantal ruim twee ton wegende GBU-28 'bunkerbusters' kopen, die maar liefst zes meter zwaar gewapend beton kunnen doorboren. Zulke bommen hebben weinig zin in Libanon en zeker niet in de Gazastrook. Ook heeft volgens Israëlische berichten het Witte Huis een streep gehaald door de Israëlische bestelling van een aantal Boeing 767 tankvliegtuigen. Deze tankers zouden de Israëlische jachtbommenwerpers beter in staat stellen de afstand Israël-Iran te overbruggen.

Peres voorziet oorlog
Dat de Israëlische regering wel degelijk overwoog en waarschijnlijk steeds sterker overweegt nucleaire doelen in Iran aan te vallen, blijkt ook uit de reactie van president Peres. Die heeft de afgelopen weken premier Olmert nadrukkelijk gewaarschuwd dat een dergelijke actie kan leiden tot 'een veel grotere confrontatie'. Peres heeft in plaats van een militaire oplossing geprobeerd de Chinese president Hu Jintao er van te overtuigen dat China de sleutel tot het beëindigen van het gevaarlijke avontuur in handen houdt en die ook moet gebruiken. Tevergeefs, zo lijkt de Chinese reactie op het IAEA-rapport aan te duiden.

En dat betekent dat in Israël nu wordt nagegaan, hoe effectief de duizend lichtere 'bunkerbusters' tegen Iraanse doelen kunnen worden ingezet. Immers, de geheime Syrische nucleaire installatie was toch ook ineens van de aardbodem verdwenen nadat een aantal Israëlische vliegtuigen een poosje van huis waren geweest? Officieel heeft nog niemand toegegeven wie wat heeft gedaan, maar gisteren maakte CIA-directeur Michael Hayden plotseling bekend dat ,,de vernietiging van de verdachte Syrische reactor het resultaat was van gezamenlijk inlichtingenwerk waarbij een buitenlandse partner was betrokken''.

Ingevuld betekent dit dat Israël in de gaten kreeg wat Syrië aan het doen was, dit voorlegde aan de VS, die het controleerden en op het hetzelfde antwoord uitkwamen, waarna Israël de stilzwijgende toestemming kreeg de kernreactor met de grond gelijk te maken.

Dat Hayden dit nu zegt, gevoegd bij het akkoord over de levering van de duizend precisiebommen is een zware Amerikaanse waarschuwing aan Teheran dat Iran een kritieke grens dreigt over te gaan. En het is een aanmaning aan Rusland en China: doe wat, want anders zal Israël overgaan tot die andere, veel gevaarlijker oplossing.

Peking en Moskou mogen dit signaal niet direct lijken op te pakken, maar vijf voormalige Amerikaanse ministers van Buitenlandse Zaken hebben maar al te goed door wat er aan de hand is. Colin Powell, Madeleine Albright, James Baker, Henry Kissinger en Warren Christopher drongen begin deze week aan op het zo snel mogelijk beginnen van direct overleg door de VS met Teheran. Zij zien de binnenlandse sociale en economische problemen van Iran als een handvat om het pokerspelende regime op andere gedachten te brengen.

Hun oproep is verwaaid in de storm van de financiële crisis. Een storm waarin Iran denkt ongestoord zijn gang te kunnen gaan – tenzij Rusland en China alsnog op tijd inzien hoe gevaarlijk dit spel is geworden. Iran moet een halt worden toegeroepen, voor het echt te laat is. Zelfs elBaradei is daar nu van overtuigd - en dat moet ook Peking en Moskou toch wat zeggen.

Ned.Dagblad 18-09-08