Kim van Keken, Theo Koelé

DEN HAAG - Wie de partijprogramma's naast elkaar legt, ziet het in een oogopslag: de VVD heeft een veel comfortabeler positie in een rechtse coalitie dan in Paars-plus. Daarmee is niet gezegd dat de liberale leider Mark Rutte erin zal slagen een kabinet te vormen met CDA en PVV.

VVD'ers gissen naar de agenda van hun voormalige partijgenoot Geert Wilders. Wil hij wel écht regeren, zoals hij in het openbaar keer op keer betoogt? Of deinst hij terug voor regeringsverantwoordelijkheid, en geeft hij straks hooguit gedoogsteun vanuit de oppositiebankjes aan een minderheidskabinet van VVD en CDA?

Bovendien vragen de liberalen zich af of CDA-fractievoorzitter Maxime Verhagen het wel kan vinden met de PVV'er. 'Het persoonlijk contact is goed', zeggen de twee daar zelf over. Het verleden wijst echter anders uit. Verhagen voelde zich belazerd toen Wilders in maart 2008 plotseling zijn film Fitna uitbracht, zonder de beloofde tijdige waarschuwing vooraf. Als minister van Buitenlandse Zaken kon Verhagen daardoor geen maatregelen nemen voor de veiligheid van Nederlanders in het buitenland. Ook ontkende Wilders, tot ergernis van de CDA'er, dat hij met leden van het kabinet had gesproken over de inhoud van de film.

Chemie is niet alles
Maar het toverwoord 'chemie' is niet alles, bleek nadat Paars-plus toch strandde ondanks de goede verhoudingen tussen de partijleiders Rutte, Job Cohen (PvdA), Alexander Pechtold (D66) en Femke Halsema (GroenLinks). Botsen hoort nu eenmaal bij onderhandelen. 'Formeren betekent vechten voor je standpunten', luidt een Haagse wijsheid.

De standpunten van de rechtse partijen komen meer overeen dan die van de paarse partijen. VVD, CDA en PVV willen geen kilometerheffing en de hypotheekrenteaftrek moet in stand blijven. De drie partijen zijn voor kernenergie, tegen allerlei milieusubsidies en willen veel wegen aanleggen.

Op die rechtse thema's geen problemen dus. Maar op sociaal-economisch vlak vormt de PVV wel degelijk een buitenbeentje. Delen uithaar programma zijn rechtstreeks overgenomen van de Socialistische Partij, zeggen VVD'ers. Daar staat tegenover dat Wilders zijn enige 'breekpunt' tijdens de verkiezingscampagne (de verhoging van de AOW-leeftijd) daags na de verkiezingen al liet vallen.

Geen inkomenspolitiek
Bovendien zijn veel van zijn sociaal-economische punten niet uitgewerkt. Wilders bedrijft geen inkomenspolitiek (zoals de PvdA of de SP), maar doelgroeppolitiek, weten ze bij de VVD. Nivelleren of eerlijk delen, PvdA-thema's waarvan de VVD gruwt, komen niet in zijn programma voor.

De financiële invulling van het sociaal-economische programma van de PVV wordt door liberalen omschreven als 'vaag'. Wilders is natuurlijk geen keiharde socialist, weten ze. Als medewerker van de VVD-fractie in de Kamer wierp hij zich op als voorvechter van een hard financieel beleid.

Maar zeker van hun zaak zijn VVD en CDA niet: als het tot een minderheidskabinet komt, zal Wilders zich duidelijk moeten conformeren aan drastische financiële ingrepen.

Boerkaverbod
Op het gebied van integratie is het CDA de partij die voorwaarden stelt. De PVV moet afstand doen van de 'kopvoddentaks', het verbieden van de Koran en etnische registratie. Anders willen de christen-democraten niet officieel aan de formatietafel zitten. In Den Haag is de verwachting dat Wilders van deze zaken geen halszaak maakt. Hij zou genoegen kunnen nemen met een boerkaverbod, zoals dat in Frankrijk in de maak is.

Maar wat wil Wilders dan wel binnenslepen als hij voor het eerst gaat regeren of gedogen? Een strenge migratiepolitiek, waarop duidelijk zijn stempel staat? Hij vindt hierbij de VVD gemakkelijker aan zijn kant dan het CDA, maar Verhagen heeft geen obstakels opgeworpen. Meer veiligheid op straat, ook een hartewens van Wilders, zal niet op verzet stuiten.

De overeenkomsten tussen de partijprogramma's en de souplesse van Wilders kunnen bij de andere partijen een onbehaaglijk gevoel niet wegnemen. Verhagen moet aan zijn onwillige achterban kunnen uitleggen waarom hij alsnog in zee gaat met de PVV. Rutte kent Wilders als scheurmaker in zijn eigen partij.

Wilders zal al zijn overtuigingskracht nodig hebben om duidelijk te maken dat hij een betrouwbare bondgenoot is – hetzij in de regering, hetzij in de Kamer

de Volkskrant 27-07-10