DEN HAAG - Dat in Den Haag wordt gebouwd aan een paarspluskabinet ,,begrijpt het publiek totaal niet''. PvdA'er Ed van Thijn zegt over de formatie: ,,De democratie drijft als een ijsschots richting zomer.''

De oud-minister en oud-burgemeester doet zijn uitspraken in Elsevier van deze week. Hij publiceerde onlangs het boek De Formatie , waarin hij betoogt dat de Nederlandse democratie in een diepe crisis verkeert. Dat ziet hij opnieuw bevestigd, zegt de 75-jarige Van Thijn, nu Den Haag een regering smeedt waarvan het publiek de samenstelling ,,totaal niet'' begrijpt. ,,VVD-stemmers hebben reden zich bedrogen te voelen.'' Volgens de PvdA'er is overigens ,,met de verkiezingsuitslag van 9 juni geen stabiel kabinet te vormen''. Van Thijn noemt meer redenen om het kiesstelsel aan te passen. ,,De politieke instituties brokkelen af. Politici verdedigen de rechtsstaat niet meer. Geert Wilders plaatst in De Telegraaf een frontale aanval op koningin Beatrix. Het staatshoofd als schietschijf - dat is nog niet eerder vertoond. Over de hele linie neemt de grofheid toe.''

Samen met de vele crises in het lokaal bestuur - burgemeesters die gedwongen opstappen, de rellen in bijvoorbeeld Culemborg en het feit dat een dorp als Volendam ,,massaal'' op Wilders stemt - komt Van Thijn tot de conclusie dat de Nederlandse democratie in ,,het voorportaal van de ondergang'' bivakkeert.

Om het tij te keren, moet er volgens Van Thijn in elk geval een gekozen minister-president komen. ,,De kloof tussen de verkiezingscampagne en de politieke werkelijkheid ná de verkiezingen is te groot geworden. Burgers kunnen wel stemmen, maar niet kiezen. Ik pleit voor een gekozen minister-president, waarbij de kandidaten vooraf duidelijk maken met welke partijen zij een coalitie willen vormen.'' Het probleem van het huidige evenredige kiesstelsel is volgens Van Thijn ,,dat het elke partij dwingt zich heftig te profileren tegenover gelijkgezinde partijen én het dwingt elke partij stilletjes de ideeën van de tegenstanders over te nemen''.

Wim Kok

Oud-premier Wim Kok is ook bezorgd over de vorming van een nieuw kabinet, zegt hij deze week in Vrij Nederland . ,,De situatie is ernstig. Dat heeft te maken met de erosie van de grote partijen en de fragmentatie van het politieke landschap. Het vormen van werkbare meerderheden is moeilijker dan ooit'', stelt de PvdA-prominent. Kok, premier van toenmalige kabinetten Paars 1 en 2 met PvdA, VVD en D66, is minder negatief dan Van Thijn over de onderhandelingen over een paars-pluskabinet. ,,Deze poging is zeker niet onlogisch in het licht van de verkiezingsuitslag en de bevindingen van de opeenvolgende informateurs'', vindt hij. Maar het zal volgens hem ,,niet eenvoudig zijn om deze vier partijen voldoende tot elkaar te brengen''.

Wel is een coalitie over rechts met de partij van Geert Wilders volgens Kok te snel afgeschreven. ,,De winst van de PVV is een sterk signaal dat door een grote groep kiezers is afgegeven. Dat is de reden, en dat zeg ik zonder vreugde, dat een coalitie over rechts met VVD, PVV en CDA serieuzer onderzocht had moeten worden. De opstelling van het CDA heeft dat in de weg gestaan. Het CDA had daar niet zo makkelijk mee mogen wegkomen.''

Het CDA wilde alleen onderhandelen over een rechts kabinet, als eerst VVD en PVV hun verschillen overbrugden. Die partijen accepteerden deze eis van het CDA niet.

Ned.Dagblad 15-07-10