Kanker tast niet alleen je lichaam aan. Tijdens en na de ziekte worstelen mensen vaak met angst en depressie. De Vruchtenburg biedt hulp.

Het is een plek waar je je veilig kunt voelen: een voormalige boerderij, een prachtige tuin, overal gezellige hoekjes om koffie te drinken of rustig een gesprek te voeren.

Iedereen die hier komt, heeft te maken met kanker. Ze zitten nog volop in de medische molen of zijn genezen verklaard, maar nog steeds bang. Of ze proberen om te gaan met de wetenschap dat het niet meer goed komt. Ver weg van het ziekenhuis, is hier aandacht voor de andere kant van hun verhaal: voor de angst, het verdriet en de zorgen.

Neem Saskia Verbeek (45). Vijf jaar geleden werd bij deze moeder van drie opgroeiende jongens borstkanker geconstateerd. ,,Ik werd geopereerd, kreeg hormoontherapie. Daarna dacht ik dat het leven zijn gewone loop weer zou hernemen. Als moeder probeer je zo snel mogelijk weer op de been te zijn, alles normaal te laten worden, in het belang van je gezin.''

Maar in februari van dit jaar kon ze ineens niet meer lopen. ,,De huisarts vermoedde een slijmbeursontsteking. Maar het bleken uitzaaiingen. Een enorme dreun.''

Verbeek voelde zich 'verpletterd door het verdriet', wist niet hoe ze haar beperkte tijd optimaal moest invullen, wilde er zijn voor haar man en haar jongens, maar worstelde met zo veel vragen. Over de toekomst. Hoe het verder moest met haar relatie, haar vriendschappen, en vooral: haar kinderen.

,,Niemand vertelde me van het bestaan van De Vruchtenburg. De oncoloog niet, de huisarts niet. Toevallig hoorde ik het via via. Dat is wrang, want bij zoiets heftigs zou dit soort hulp er gewoon zijn.''

Inmiddels voert ze bij De Vruchtenburg gesprekken met de psycholoog en doet ze mee aan de aandachtstrainingen: een methode waarbij je leert heftige emoties rustig en aandachtig waar te nemen, in plaats van je er door te laten overspoelen.

,,Het klinkt vaag, en ik dacht altijd dat ik veel te nuchter was om aan zoiets mee te doen. Maar het werkt wél. Ik dreigde te verdrinken in mijn verdriet bij het idee dat ik mijn kinderen mogelijk niet zou zien opgroeien, zag geen uitweg meer. Die uitweg is er natuurlijk nog steeds niet, maar ik kom de dagen beter door, en ben veel rustiger. Ik probeer te leven in het nu: vandaag ben ik er nog.''

,,Wat kanker met je geest doet, wordt onderschat,'' zegt Nancy de Ruiter, directeur van De Vruchtenburg. ,,Er is angst en verdriet. Je leven verandert totaal, en dat van je naasten ook. Je weet je soms geen raad met de reacties van je omgeving. Daarover praten met mensen die je nabij zijn, is moeilijk. Het is fijn als iemand met een beetje afstand er naar kijkt en je vertelt dat het meeste van wat er gebeurt, normaal is in de omstandigheden.''

In de regio Rotterdam, waar De Vruchtenburg de enige gespecialiseerde instelling voor psychologische hulp aan kankerpatiënten en hun naasten is, wonen 74.000 mensen met kanker. Van hen zou 25 tot 30 procent, zo blijkt uit onderzoek, graag hulp krijgen bij het verwerken van de ziekte. ,,Partners en kinderen rekenen we dan nog niet mee. De doelgroep is dus groot.''

De Ruiter: ,,Helaas kunnen wij tot op heden maar een zeer beperkt aantal van deze mensen begeleiden. Maar we zetten ons elk jaar weer in om meer budget te krijgen. Daarnaast zijn wij afhankelijk van giften.''

Psycholoog Margot Remie vindt dat er onvoldoende oog is voor de ernst van de problemen waarmee (ex)-kankerpatiënten worstelen. ,,Het lijkt vaak op ptss: het post-traumatische stress syndroom. Ook bij mensen die genezen, werkt dat nog lang door. Wie de diagnose kanker krijgt, denkt meteen: ik ga dood. Ook als dat niet gebeurt, blijft vaak de angst voor terugkeer van de ziekte. Nachtmerries, herbeleving, misselijk worden als je langs het ziekenhuis rijdt, allemaal ptss-achtige verschijnselen.

,,Mensen die kanker hebben overleefd, lijken soms net oorlogsveteranen. Ze hebben al hun energie in het gevecht tegen de ziekte gestoken. Als ze veilig zijn, begint de psychische ellende.''

Samen met de Integrale Kankercentra werkt Remie namens de Nederlandse Vereniging voorPsychosociale Oncologie op dit moment aan nieuwe richtlijnen voor de oncologie.

Vanaf voorjaar 2009 krijgt elke kankerpatiënt aan het einde van de behandeling een vragenlijst over zijn of haar psychische toestand. Zijn er aanwijzingen dat het niet goed gaat, dan volgt een verwijzing voor psychologische hulp.

,,Een enorme verbetering,'' vindt Remie, hoewel ze beseft dat de vraag naar hulp door de screening sterk kan toenemen, terwijl er onvoldoende voorzieningen zijn om de mensen vervolgens op te vangen. ,,Meer aanbod van hulp, zou een vervolgstap moeten zijn.''

Ook vindt ze het een gemiste kans dat de vragenlijst alleen zal worden gegeven aan mensen die een behandeling hebben ondergaan die gericht is op genezing. ,,Dat betekent dat mensen die zijn opgegeven, het zelf maar moeten uitzoeken. Terwijl die mensen juist keihard begeleiding nodig hebben.''

Saskia Verbeek: ,,Ik had zó'n behoefte aan iemand die me zou vertellen langs welke lijnen ik moest denken, hoe ik moest omgaan met al die overweldigende emoties. Natuurlijk kan niemand je vertellen hoe je moet denken. En met die angst voor wat er komt, kan ik nog steeds niet omgaan.

,,Wel kan ik nu momenten van rust vinden, en laat ik me niet meer helemaal meevoeren door de allerzwartste gedachten.''

Dreigt het haar toch weer te overspoelen, dan doet ze de meditatie-oefeningen die ze op De Vruchtenburg heeft geleerd. ,,Ik heb nog heel veel zorgen, maar het drukt me niet meer helemaal tegen de grond. Ook weet ik nu dat het normaal is, dat mijn kinderen zich soms afsluiten, omdat zij nu eenmaal zo omgaan met hun verdriet. En dat het normaal is dat relaties en vriendschappen veranderen.

,,In het begin wilde ik dat controleren en voorkomen. Nu weet ik dat ik sommige dingen moet loslaten, hoe moeilijk dat ook is.''

Heeft u te maken met kanker en zoekt u psychologische hulp?

Zie www.IPSO.nl


AD 14-11-08