door Charles Sanders

AMSTERDAM - Een gruwelijke dood ingejaagd om voor zijn werkgever welgeteld twintig euro te besparen. Want dat is de prijs van het touw waaraan sergeant der eerste klasse Michel Meijers tijdens de open dagen van de Koninklijke Landmacht vanuit een marinehelikopter afdaalde. Een touw dat nóg een keer moest worden gebruikt.

"Niet te ruim afsnijden dus", werd de loadmaster vlak voor het fatale ongeluk opgedragen. Deze 39-jarige sergeant-majoor zit nu in het beklaagdenbankje, de weduwe van Meijers rouwt, Defensie kiest geen partij. Een affaire met louter verliezers.

De demonstratie moest 2 juni vorig jaar hét hoogtepunt van de Landmachtdagen worden; een feilloos uitgevoerde show waarbij een helikoptercrew vier militairen met touwen vanaf dertig meter hoogte zou droppen. Maar de 40.000 verbijsterde toeschouwers op de Prinses Margriet Kazerne in Wezep zien in werkelijkheid hoe één van de vier niet loskomt van de afdaallijn, mee wordt gesleurd door de wegzwenkende Lynx heli en uiteindelijk tegen de grond slaat en sterft.

Vorige week rapporteerde de door Pieter van Vollenhoven voorgezeten Onderzoeksraad voor Veiligheid dat die dag zo ongeveer alles misging wat maar mis kón gaan. De rechtstreekse oorzaak van het drama was al bekend. Sergeant-majoor Wolfgang B., een zeer ervaren loadmaster/boordwerktuigkundige op de marinehelikopter Lynx, sneed de afdalingslijn van Michel Meijers, 32 jaar, op een verkeerd punt af. Meijers, sergeant eerste klas bij de luchtmobiele brigade, kreeg - eenmaal op de grond - zelf het touw niet snel genoeg losgekoppeld. De loadmaster kampte ondertussen dertig meter hoger in de Lynx met een wirwar aan touwen én een radioprobleem. Toen besloot hij de piloot het groene licht te geven om weg te vliegen. Want het moest met al die kijkers op de grond koste wat kost een ,,fancy show" worden. 'Air assault' op zijn best, zo was de deelnemers verteld. Het werd een ramp. Meijers, nog steeds aan de wegdraaiende Lynx bungelend, sterft een afschuwelijke dood.

Wolfgang B. hangt een jarenlange celstraf boven het hoofd. De loadmaster, gestationeerd op vliegkamp De Kooy bij Den Helder, werd door het openbaar ministerie bij de militaire strafkamer van het parket Arnhem in staat van beschuldiging gesteld: hoogst roekeloos handelen, met de dood tot gevolg, maximale gevangenisstraf: vier jaar. Het proces staat gepland voor maandag 16 juni.

Omdat ,,de zaak onder de rechter is", mag B. van het ministerie van Defensie niets zeggen. Maar via zijn advocaat laat de sergeant-majoor weten: ,,Ik vind het vreselijk wat er die dag is gebeurd en zal de dood van sergeant Meijers mijn leven lang moeten meedragen. Ik realiseer me dat ik een fout heb gemaakt."

Maar de loadmaster vraagt zich óók af of die fout hem zo zwaar kan en mag worden aangerekend. Als marineman werkte hij tot die dag tijdens afdalingen uit de heli immers vooral met de Bijzondere Bijstands Eenheid (BBE) van het Korps Mariniers. Special forces met compleet andere procedures. Zo worden mariniers bij 'air assaults' altijd losgekoppeld van hun lijn. Nu moesten de touwen opeens worden doorgesneden, regel bij de luchtmobiele brigade van de Koninklijke Landmacht. Bovendien luidde de opdracht dat dit op een 'economisch voordelig punt' diende te gebeuren. Dan zou de lijn immers nog een keer kunnen worden gebruikt, een besparing van wel enkele tientjes, zo werd de crew vlak voor 'take off' nog eens fijntjes onder de neus gewreven.

Geert-Jan Knoops, advocaat van B., die eerder marinier Eric O. bijstond in diens gevecht met justitie en marechaussee: ,,Cliënt kreeg zelfs geen briefing voor begin van de demonstratie. Hij werd in het diepe gegooid, had immers vooral met de BBE geoefend. Daar komt bij dat hij naast al zijn andere werk ook nog eens een schakelaar in de communicatielijn met de cockpit ingedrukt moest houden om te kunnen spreken. De militairen die uit de helikopter werden gedropt, maakten gebruik van een nieuw Personal Escape System (PES) om, eenmaal op de grond, de lijn los te koppelen. Maar omdat dit systeem een extra borg heeft, kost het dus ook meer tijd de lijn los te maken. Mogelijk heeft dat de verongelukte sergeant parten gespeeld, was hij daardoor langer bezig om vrij te komen."

Ook Knoops maakt er geen geheim van dat zijn cliënt de kabel in de helikopter op een verkeerde plek doorsneed: tussen twee bevestigingspunten, in plaats van áchter die tweede bevestiging. Omdat de lijn dus ook aan de andere kant, op de grond, niet werd losgekoppeld, vloog de Lynx met - letterlijk - Michel Meijers op sleeptouw weg. Toch benadrukt de advocaat en hoogleraar dat de loadmaster geen strafrechtelijke schuld draagt. Angela Jonkers, weduwe van de omgekomen onderofficier, is met twee kleine kinderen achtergebleven. Het condoleanceregister op internet werd anderhalf miljoen keer bezocht. Mensen die Meijers kenden, spreken van een uitmuntend militair die drie gevaarlijke missies, waarvan twee in Oeroezgan, overleefde. Angela wil het strafproces tegen de loadmaster "van begin tot einde meemaken" .

Haar raadsman, mr. Bas Martens uit Den Haag: "Mevrouw heeft een advocaat genomen omdat ze toch de benadeelde partij is. Ze wilde ook een zekere vertaling van de hele juridische procedure, straks tijdens het proces komt natuurlijk veel boven tafel. We bestuderen nu het rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid en maken later de balans op voor de civielrechtelijke claim. Overigens hebben we besloten die niet tegen de loadmaster in te dienen. Hij was en is in dienst bij Defensie, dus ligt daar ook de aansprakelijkheid."

De nabestaanden van sergeant 1 Meijers zijn niet uit op de scalp van de loadmaster. Zeker nu uit onderzoeksrapporten is gebleken dat er vooral ook vóór aanvang van de air-assaultdemonstratie veel fouten zijn gemaakt. Advocaat Martens, namens de weduwe: ,,Het tragische feit blijft dat de loadmaster had moeten controleren of de mannen op de grond veilig los waren van hun lijn. Híj zei tegen de cockpitbemanning 'verder vliegen.' En Michel is dood."

Jean Debie, voorzitter van de vakbond voor Defensiepersoneel VBM/MOV waarbij Wolfgang B. is aangesloten: ,,De bevindingen van de Onderzoeksraad tonen dat van te voren niets was besproken, de loadmaster was afwezig tijdens de briefing. Kan dit drama ons lid worden aangerekend? Ik denk het niet. Doorsnijden van touwen, zuinigheid om die lijnen te sparen, niet informeren over procedureverschillen tussen marine en landmacht, een nieuw ontkoppelinstrument op de grond dat een extra handeling vraagt... Mijn hoop was dat het openbaar ministerie dit drama op een noodlottig ongeval had gehouden. Waarom heeft men niet geseponeerd? Je moet hiervan leren en deze tragedie niet ophangen aan één individu. De sergeant-majoor is zeer emotioneel, de dood van Michel Meijers blijft hem zijn hele leven achtervolgen en dan straks dus die strafzaak..."

Ook bij de vakbond van sergeant der eerste klasse Michel Meijers, de ACOM in Leusden, heeft men gemengde gevoelens bij het proces dat in juni begint.

Voorzitter Jan Kleian: ,,Het is duidelijk dat niet alléén Wolfgang B. verantwoordelijkheid draagt. Defensie schuift het, zoals gebruikelijk, veel te gemakkelijk van zich af. Terwijl de vooraf gemaakte fouten en blunders wel degelijk op het conto van de organisatie komen. Zo omzeilt Den Haag wel vaker schandalen. De gewone militair - bijvoorbeeld de soldaat die wordt beschuldigd van een wachtdelict of marinier Eric O. die na jaren nog steeds in het beklaagdenbankje zit - is vogelvrij en moet zijn mond houden. In geen enkel land komt men ermee weg dat door zuinigheid militairen sterven. Behalve bij ons. Touwen die 'voordelig' moeten worden doorgesneden, veilige helmen zoals onze commando's die dragen maar die te duur zijn voor de gewone Jan Soldaat. De BV Nederland op zijn smalst."

De ACOM wacht het proces af, maar stelt óók dat loadmaster Wolfgang B. alle vier de touwen op de goede plek had moeten doorsnijden. Ook had hij moeten wachten op het 'sein veilig' vanaf de grond voor hij via de boordradio de piloot meldde dat hij weg kon vliegen.

,,Maar Angela, de partner van Michel Meijers, heeft echt niet als doel sergeant-majoor Wolfgang B. van de Koninklijke Marine voor 'het grote geld' te pakken", zegt Jan Kleian. ,,Ze wil antwoorden, dat wel. 'Wanneer komt papa thuis?' vragen de kinderen. Ga er maar aanstaan. Den Haag mag zich de bevindingen van de Onderzoeksraad aantrekken. Er klopte werkelijk geen ene bal van de procedures!"

Roger van de Wetering van het ministerie van Defensie stelt dat het onderzoeksrapport wordt bestudeerd en dat de Commandant der Strijdkrachten te zijner tijd een beoordeling naar de Tweede Kamer zal sturen.

,,Maar nu al is besloten het ontkoppelsysteem waarbij meerdere handelingen nodig waren, niet meer te gebruiken tijdens het abseilen", zegt Van de Wetering. ,,Bovendien willen we één afdalingssysteem voor alle krijgsmachtonderdelen, de procedures worden aangepast. Dit is een heel triest geval geweest, voor zowel de omgekomen sergeant van de luchtmobiele brigade als de loadmaster/boordwerktuigkundige in de Lynx."

Over de schuldvraag van Wolfgang B. wenst Defensie zich niet uit te laten. Evenmin wordt antwoord gegeven op de vraag of de sergeant-majoor in dienst kan blijven, mocht B. in juni worden veroordeeld. ,,We lopen daar niet op vooruit, ik kan ook niets zeggen over het betalen van schadeclaims. Wat vaststaat is dat B. een dienstopdracht uitvoerde."

De raadsman van de loadmaster, Geert-Jan Knoops: ,,Waarom heeft het openbaar ministerie in Arnhem niet gewacht op de bevindingen van mr. Pieter van Vollenhoven vóór te besluiten tot vervolging? Onbegrijpelijk. Mijn cliënt voelt zich in de steek gelaten door het ministerie van Defensie, heeft niets gehoord uit Den Haag, mag zelf niet praten met de pers, staat alleen in de strafrechtelijke strijd. Bitter. Zeker nu we dankzij Pieter van Vollenhoven weten dat de voorbereiding op die noodlottige demonstratie in juni vorig jaar totaal onverantwoordelijk was!"

Telegraaf 19-04-08