door onze redacteur Jan van Benthem

Het komende anderhalf jaar is het erop of eronder in Afghanistan. Tienduizenden Afghaanse en ISAF-militairen hebben vorige week de aanval geopend op het hartland van de taliban. En Nederland gaat naar huis.

Het is dan toch gelukt. Nederland heeft via de inzet in Uruzgan het wereldnieuws gehaald. Geen buitenlands journaal, zaterdag tegen de middag, of het opende met de Nederlandse troepen in Afghanistan. Vrijwel allemaal maakten ze ook melding van de successen die Nederland er bereikt heeft, althans in vergelijking met veel andere landen die meedoen aan de operaties van ISAF. De 'Dutch treat', de Nederlandse aanpak, is zelfs tot norm verheven, als de zogenaamde 3-D benadering. Op de grote Afghanistanconferentie die vorig jaar niet voor niets in Den Haag is gehouden, is dan ook gekozen de strategie die met name de VS tot dan toe volgden, drastisch om te gooien. Onder een nieuwe president en met nieuwe generaals, waarvan er een, de beroemde Petraeus, met half Nederlands bloed, ging Amerika voorop in de nieuwe aanpak. Obama stuurde tienduizenden extra militairen, agenten en civiele opbouwwerkers. De Britse premier Gordon Brown versterkte de Britse aanwezigheid met nog eens vijfhonderd man en van de andere deelnemers in ISAF kwam ook nog eens de toezegging zevenduizend militairen meer te sturen.
Drieënveertig landen stonden klaar om Afghanistan nu eindelijk een beslissende zet richting verbetering te geven. Nu ja, op een na dan. Uitgerekend het land waarvan de aanpak als voorbeeld geldt, stapt nu noodgedwongen uit.

Geldmachine
Het cruciale gebied waar het nu om gaat, ligt in de provincies Kandahar en Helmand. Vooral de laatste is een waar bolwerk van de taliban. Al in juli, nadat de eerste troepenversterkingen waren gearriveerd, zetten de Britten en Amerikanen een grote operatie in Helmand in gang. Om het gezag van ISAF en vervolgens de Afghaanse regering in het gebied te vestigen, bleven de militairen ook in de dorpen en steden die ze van taliban schoonveegden. Een van de marsorders aan de Amerikaanse mariniers luidde dan ook ,,Jullie gaan veel thee drinken en veel geiten eten'', waarmee werd aangegeven dat de militairen tussen de bevolking zouden moeten gaan leven. Zo zouden die hopelijk over hun twijfel worden geholpen om hun vertrouwen aan de ISAF en uiteindelijk de Afghaanse regering te schenken. De aanpak lijkt daarmee sterk op de succesvol verlopen 'surge' waarmee door dezelfde generaal Petraeus in 2007 het definitieve afglijden van Irak in een burgeroorlog werd voorkomen.
Na de eerste actie van afgelopen zomer is afgelopen week een tweede in gang gezet, rond de stad Marjah. Deze stad is via de opiumproductie en handel een van de geldmachines van de taliban. Een bermbom of een kalasjnikov is per slot van rekening ook niet gratis en de VS heeft in Irak geleerd, hoe belangrijk het is de financiële basis van de terroristen aan te pakken.

Daarom wordt er lokaal ook fel verzet geboden. Dat zorgde er zaterdag voor dat toonaangevende Britse kranten als de Times en de Guardian niet het nieuws van de nederlaag over Uruzgan van de Nederlandse op hun websites vermeldden, maar de foto's en de levensverhalen van sergeant David Walker en van luitenant Douglas 'Dougie'Dalzell. Walker leidde zijn eenheid achter de linies van de taliban om zo een doorbraak te forceren voor de Afghaanse regeringstroepen. Dalzell werd op zijn verjaardag door een explosie gedood, tijdens een operatie in hetzelfde gebied. Maar bij de berichten over hun dood staan de verslagen, hoe de Afghaanse politie al posities in Marjah heeft ingenomen om ervoor te zorgen dat de taliban wegblijven.

Bittere tegenslag
Cruciaal voor succes van deze aanpak is wel dat alle partners er aan moeten meedoen. Er mag geen gebied overblijven, waar de opstandelingen zich opnieuw kunnen nestelen om van daar uit hun moorddadige handwerk te kunnen voortzetten. In Irak werd al-Qaeda daarom, ook door de medewerking van lokale stammen, zo opgejaagd, dat het zijn macht grotendeels verloor.
Het Nederlandse politieke Uruzgandebacle is daarom een bittere tegenslag voor de NAVO, ook al gaat het maar om hooguit tweeduizend van de ruim honderdduizend Isaftroepen. Het is, zo stelt de Arabische zender Al Jazeera, niet alleen van belang dat je één gebied schoonveegt, maar dat je er ook voor zorgt dat de taliban niet wegvlucht naar gebieden die al 'schoon' waren, maar waar ze nu kans zien toch terug te komen.

Uruzgan is wat dat betreft nu ineens een kwetsbaar gebied. De Haagse Slag om Uruzgan en de nederlaag van de regering Balkenende is voor de taliban een uitnodiging de aandacht te verleggen. Uruzgan grenst namelijk aan zowel Helmand als Kandahar, waar het er nu zo hard aan toe gaat. De Afghaanse politiek analist Janan Mosazai ziet Uruzgan dan ook als ,,een belangrijke doorvoerroute voor de talibanstrijders, wat betekent dat er op z'n minst troepen richting dit gebied moeten worden gestuurd''. De strijd, die nu nog vooral in Helmand wordt uitgevochten, kan zo meer in Uruzgan terechtkomen - en als het snel gebeurt, wellicht nog voor de laatste Nederlandse troepen de provincie hebben verlaten.
De NAVO ziet dit natuurlijk ook in. Navochef Rasmussen wil daarom het verzoek aan Nederland, langer in Uruzgan te blijven, niet intrekken, ook al valt nauwelijks voor te stellen, hoe Nederland daar nu nog zal positief op zal reageren. Dat Rasmussen toch blijft aandringen, heeft nog een dringende reden. Al Jazeera, dat een eigen correspondent in Kabul heeft, wijst erop dat in Navokringen in Afghanistan ,,echte bezorgdheid bestaat dat, als de Nederlanders echt weggaan, dit een domino-effect in gang kan zetten. Geen enkel Navoland heeft zich de afgelopen acht jaar echt helemaal uit het land teruggetrokken. Als dit nu wel gebeurt, zijn er andere landen voor wie dit een excuus biedt om ook te zeggen 'wij hebben ons deel ook wel gedaan, het is tijd dat iemand anders deze taak overneemt' ''.

Overwinning
Zo heeft ISAF middenin een belangrijke operatie en aan het begin van een cruciaal jaar een stevige tegenslag gekregen. Dit is namelijk precies in de lijn van de tactiek van de taliban, zoals ze die in 2007 naar buiten hebben gebracht. Terwijl Nederland in dat jaar instemde met een langer verblijf in Uruzgan, maakte talibanwoordvoerder Zabiyulah Mujahed de doelwitten van de taliban bekend: de parlementen van de Navolanden. ,,Wij zijn er zeker van dat we zullen winnen. Er zal veel ophef ontstaan in de westerse parlementen, waarom hun zonen de dood moeten vinden in Afghanistan. En dat betekent dat wij hen uiteindelijk zullen verslaan''.
Het eerste succes kunnen ze nu optekenen en wel op het land dat de norm voor het optreden van de NAVO in Afghanistan heeft gesteld. Het was een mooie overwinning, in Den Haag.

Ned.Dagblad 24-02-10