door onze redacteur Jan van Benthem


Terwijl de Europese ministers van Financiën vergaderen over de vraag of en hoe ze Griekenland uit het financiële moeras moeten helpen, roepen Grieken zelf op dat vooral niet te doen.

Kunnen we Griekenland failliet laten gaan? Dat is een van de vragen waarover de Europese ministers van Financiën zich gisteren en vandaag moeten buigen. Een bank die over de kop gaat, bleek in de VS al voor dramatische effecten te zorgen. Maar wat als een land financieel omvalt? 'De Lehman Brothers van Europa' kopte Der Spiegel een week geleden al over Griekenland. Zoals de val van deze grote bank de financiële crisis in de VS en vervolgens ook Europa in gang zette, zo zou het failliet van Griekenland een kettingreactie binnen de EU in gang kunnen zetten en de euro zwaar beschadigen.

Redden dus, dit uit de bocht gevlogen euroland? Voorlopig kijken de Europese financiële broeders en zusters bezorgd toe, spreken vooral morele steun uit voor het in de greppel gereden lid van de EU en roepen wellicht de hulp in van een strenge leermeester, het Internationaal Monetair Fonds. Der Spiegel zag dit een week geleden nog als het worst case scenario, ,,een schande die Europa zal proberen te ontlopen''. Maar kennelijk denken de EU-leiders daar anders over en dat niet alleen om financiële redenen.

Corruptie
Want Griekenland is al failliet, zeggen veel Grieken. De eerste die dit verwoordde, was de premier zelf, George Papandreou. Op 14 december waarschuwde hij dat Griekenland ,,ieder spoor van geloofwaardigheid heeft verloren'' en zal moeten ,,veranderen of het zal zinken''. Natuurlijk hoopt hij op Europese steun, want de ingrepen die nodig zijn om Griekenland financieel weer op weg te krijgen zijn ingrijpend.

Papandreou doelde niet zozeer op de financiële staat van Griekenland. Hij had vooral de financiële moraal op het oog. In een later interview haalde hij hard uit naar de Griekse burgers, zakenlieden en ambtenaren. ,,Systematische corruptie en cliëntelisme (waarbij geld wordt betaald voor politieke gunsten, JvB) hebben een houding geschapen waarbij de wet wordt genegeerd en praktijken als belastingontduiking worden benadrukt.'' Typerend voor zo'n samenleving is een uit de hand gelopen bureaucratie die overal ,,rode lijnen'' omheen zet om die vervolgens pas na de nodige betalingen weer te verwijderen. Papandreou zei zelfs dat ongeveer zeven procent van het nationale inkomen met deze vorm van gecorrumpeerde bureaucratie gemoeid is.

Dat is nog een milde schatting vergeleken met die van Constantinos Bacouris, voorzitter van de Griekse afdeling van Transparency International, de organisatie die wereldwijd corruptie in kaart brengt. Bacouris denkt dat het zwarte circuit wel in de buurt komt van dertig procent van het bruto nationaal product. 'Zo worden de zaken gedaan' is het algemene gevoelen hierover. ,,Corruptie en onze economische moeilijkheden - ze zijn met elkaar verbonden'', aldus Bacouris. Dit en het massale ontduiken van de belasting zijn volgens hem de cruciale factoren die het land in de huidige toestand hebben gebracht.

Eind januari gaf een architect die liever niet met naam genoemd wilde worden, wat voorbeelden van de door Papandreou en Bacouris gewraakte praktijken aan BBC-journalist Paul Moss. Het bedrijf waar hij werkt, is betrokken bij het ontwerpen van gebouwen voor de overheid.

Buigen van regels
,,Gekozen worden om dit werk te doen vraagt een zekere mate van het buigen van regels'', begon hij. ,,Om het contract voor een overheidsgebouw binnen te krijgen, moet je de betreffende openbaar ambtenaar een gunst bewijzen. Je kunt een familielid een baan bezorgen, of je kunt hem helpen met de bouw van zijn eigen huis.'' Het beeld dat hij schilderde was ,,groezelig, oneerlijk en schaamteloos'', maar ,,dat is hoe de zaken worden gedaan, hier in Griekenland''.

Bloedzuigers
De in oktober vorig jaar aangetreden regering onder leiding van de socialistische Papandreou is stellig van plan deze praktijken hard aan te pakken. Maar het probleem zit dieper dan alleen de corruptie en de bureaucratie. De Griekse democratie is niet de meeste stabiele in Europa. Er zijn regelmatig heftige en soms wekenlange onlusten in de grote steden waar duizenden jongeren bij zijn betrokken. Ze appelleren aan breder levende gevoelens van onvrede, die zich eerst op de vorige conservatieve regering richtten, maar zich even gemakkelijk tegen de huidige keren. Algemene stakingen is een van de middelen daarvoor en ze komen zo vaak voor dat ze wel een 'nationale vrijetijdsbesteding' worden genoemd.

Nog lastiger is de houding van een belangrijk deel van de rijkere bovenlaag, die belastingontduiking een normale zaak vindt. Dat mede omdat de belastingambtenaren worden gezien als bloedzuigers die pas na het betalen van een aardige duit aan steekpenningen een bedrijf met rust willen laten.

Het mag duidelijk zijn dat het veel inspanning zal vergen, voor deze burgers de regering zullen vertrouwen en ook bereid zullen zijn eerlijk belasting te betalen. Tot die tijd blijft Griekenland het gezegde waarmaken dat het een arm land vol rijken is, met die correctie dat het zonder Europese hulp nu een failliet land is.

Prima, zeggen kritische burgers inmiddels. ,,We móeten leren onze buikriem aan te trekken. Als we nu niet iets doen om onszelf te helpen, dan zal het later nog erger worden'', stelt George Tsampas, uit het Griekse Chania in een internetdiscussie, afgelopen vrijdag. ,,Als Griek denk ik dat de EU ons niet moet vrijkopen.''

Eerder stelde Kyriakos Anastassiadis uit Voula al dat ,,de endemische corruptie die op alle niveaus en in iedere instelling bestaat, absoluut moet worden aangepakt. Het is een plaag! Geen wonder dat dit land er zo aan toe is.'

Het is voor deze burgers jammer dat hun land daar zo laat mee wordt geconfronteerd. Want nu wordt het een dure les, zeker als die van het IMF moet komen.

Ned.Dagblad 16-02-10