Voor het eerst in de geschiedenis zijn de Verenigde Staten hun AAA-rating kwijt. De Amerikaanse overheid beschuldigt kredietbeoordelaar S&P van een overhaaste beslissing. Kredietbeoordelaar S&P's verlaagde de rating vrijdagnacht naar AA-plus, een streepje lager dan de top-rating van AAA. De kredietbeoordelaar vindt het akkoord over de verhoging van het schuldenplafond en de daarbij horende bezuinigingen onvoldoende.

S&P's is vooral verontrust over de politieke verschillen in het Congres. Dit biedt weinig hoop op een stevig aanvullend bezuinigingspakket, dat de komende maanden in elkaar moet worden getimmerd.

In een toelichting tijdens een persconferentie op zaterdag, zeiden de analisten van S&P's David Beers and John Chambers dat de politieke tegenstellingen een belangrijker rol spelen in de downgrade dan het Amerikaanse schuldniveau.

Kritiek op S&P's

Een woordvoerder van de Amerikaanse regering zegt dat het ministerie van financiën, in een discussie met S&P's voorafgaand aan de downgrade, de methodes van de kredietbeoordelaar in twijfel heeft getrokken en de kredietbeoordelaar heeft gewaarschuwd overhaast te handelen. S&P's zou ergens in zijn berekeningen ten onrechte noemen dat de Amerikaanse overheid $2000 mrd te weinig bezuinigt.

'Een fout van $2000 mrd spreekt voor zichzelf', aldus de woordvoerder van Obama, daarmee de deskundigheid van de kredietbeoordelaar in twijfel trekkend.

S&P ontkent

S&P's betwist dat sprake is van een 'fout van $2000 mrd'. De kredietbeoordelaar zegt zijn berekening van de Amerikaanse uitgaven met $345 mrd te hebben aangepast na de gesprekken met het ministerie van financiën, dat zoals gebruikelijk vooraf op de hoogte werd gesteld van de downgrade. Die aanpassing had geen invloed op het eindoordeel.

S&P's heeft steeds openlijk aangedrongen op bezuinigingen van $4000 mrd in de komende tien jaar. De regering Obama blijft steken op de toezegging $2400 mrd te bezuinigen.

´Maandag korte koersval´

Handelaren in de VS verwachten maandag bij de opening van de beurs een koersval, maar ze denken dat die van korte duur zal zijn. De beurs is de afgelopen weken al in mineur, ook in reactie op de aankondiging van een mogelijke verlaging van de rating. Afgelopen week verloor de Dow Jones index 699 punten.

Diverse analisten, inclusief bronnen dichtbij het Amerikaanse ministerie van financiën, die worden aangehaald door verschillende persbureaus, zeggen te verwachten dat het effect van de downgrade beperkt zal zijn zolang de Amerikaanse staatsleningen nog van twee grote bureaus, Moody's en Fitch, een AAA-rating houden.

De Amerikaanse Federal Reserve en banktoezichthouders hebben al aangegeven dat zij Amerikaans staatspapier, of aan leningen van door de staat gegarandeerde instituten, nog steeds behandelen als risicovrij.

De eerste aandelenbeurs die open was nadat de VS van S&P's een downgrade kreeg, was de beurs van Saudi-Arabië. De Tadawul-index verloor 5,5%. Daarbij speelde echter ook de daling van de olieprijs en de verslechterende vooruitzichten voor de wereldeconomie een rol.

De rente op tienjarige Amerikaanse staatsleningen daalde afgelopen week nog, van 2,75% tot rond 2,4%. Een normale reactie op een lagere beoordeling is een stijgende rente, maar ook bij eerdere verlagingen van landen als Italië en Spanje viel de reactie erg mee.

Harde kritiek China

De Chinese staatnieuwsdienst Xinhua reageert met harde kritiek op de downgrade. 'De Amerikaanse regering moet het pijnlijke feit erkennen dat de goede oude tijd voorbij is waarin het zichzelf een weg kon lenen uit de problemen die het zelf heeft veroorzaakt'.

Volgens het commentaar van Xinhua moeten de VS bezuinigen op militaire uitgaven en sociale zekerheid. 'China, de grootste kredietverlener van de enige supermacht, heeft alle recht om te eisen dat de Verenigde Staten hun structurele schuldproblemen aanpakken.'

Roep om nieuwe reservemunt

"Internationaal toezicht op de Amerikaase dollar zou moeten worden geïntroduceerd en een optie is het introduceren van een nieuwe, stabiele en veilige reservevaluta in de wereld', aldus het commentaar van Xinhua.

Het Witte Huis riep zaterdag Democraten en Republikeinen op om vanaf nu de handen ineen te slaan bij het realiseren van de afgesproken bezuinigingen.

De dollarmaakt nog 60,7% uit van de totale valutareserves in de wereld, zeggen cijfers van het Internationaal Monetair Fonds van 31 maart. De piek lag op 72,7% in 2001.

Het idee voor een nieuwe reservemunt kreeg vandaag steun van de Britise minister Vince Cable. 'Dit is een idee dat al lang bestaat, maar het is niet iets dat we van de ene op de andere dag zullen doen.' De Britse regering ziet in de Amerikaanse downgrade een bewijs verstandig te handelen door stevig te bezuinigen.

De Britten hebben een staatsschuld van 80% van het bbp, 6%-punt hoger dan de VS, maar de Britse staatsschuld daalt, terwijl die van de VS stijgt. Daarom behoudt het VK volgens S&P's zijn AAA-rating.

De Franse regering zei zaterdagochtend erop te vertrouwen dat de Verenigde Staten sterker uit deze 'moeilijke periode' zullen komen. 'De werkeloosheidscijfers van vrijdag waren al een positief signaal', aldus minister Francois Baroin tegen iTele. Volgens de Franse minister is dit het moment om 'het hoofd koel te houden', niet te 'dramatiseren' en naar de 'fundamentals te kijken'.

Reactie de Jager

Minister De Jager van Financiën zei zaterdag in een verklaring: 'we hebben vertrouwen in de Amerikaanse economie. Het beleid in de VS richt zich nu terecht op budgettaire discipline en een goed bezuinigingsplan. Maar daarbij is een snelle en doortastende implementatie van de voorgenomen budgettaire hervormingen essentieel.'

De Russische regering reageerde eveneens kalm. Het is niet van zins zijn valutareserves aan te passen, aldus een woordvoerder tegen persbureau Interfax.

Moody's

Moody's houdt het nog bij AAA, maar houdt nadrukkelijk de mogelijkheid open ook tot een verlaging te besluiten. Het derde grote bureau, Fitch, houdt ook vooralsnog de hoogste rating aan. In 1917 kreeg de VS voor het eerst een beoordeling, en die was vanaf het begin AAA.

Outlook negatief

S&P handhaaft de outlook, het vooruitzicht voor de komende ratingbeslissing, op negatief. Dat betekent dat er rekening wordt gehouden met nog een ratingverlaging tussen 12 en 18 maanden.

FD 06-08-11