AMSTERDAM/DEN HAAG - Het is goed tot de koninklijke familie doorgedrongen dat zij 30 april het doelwit was van een aanslag. Daar moest een passende reactie op komen.

Onverstoorbaar kwam koningin Beatrix maandagavond uit de Nieuwe Kerk geschreden, om een krans te leggen tijdens de Nationale Dodenherdenking op de Dam. Het was haar eerste publieke optreden na de dodemansrit van Karst T. op 30 april. De gebeurtenis heeft de familie diep geraakt. Zo bleek ook zondagavond uit de woorden die prins Constantijn sprak bij de uitreiking van World Press Photo Award: 'De beelden blijven terugkomen voor mijn ogen en de geluiden echoën in mijn oren. Er is geen waarom, geen reden, er is alleen verwoesting en een zinloos verlies aan levens'.

Doelwit
Donderdagmiddag 30 april was goed tot de familie doorgedrongen dat zij het doelwit was geweest. En hoewel het een amateuristische aanslag was, toch waren er doden en gewonden gevallen als gevolg van hun aanwezigheid in Apeldoorn. Een gerichte actie tegen de eerste familie van het land, die de dag van de nationale eenheid vierde: daar moest een passende reactie op komen.

Het 'offensief' van de bv Oranje werd donderdag al op het jachtslot het Oude Loo ingezet. Daar deelden de zestien geschokte Oranjes tot het einde van die donderdagmiddag televisiekijkend en pratend hun verbijstering en verdriet. Ze hadden vanuit de open bus achterom gekeken naar de route die de auto van Karst T. had afgelegd en zagen dat het asfalt lag bezaaid met lichamen.

Medeleven
Het eerste antwoord kwam die middag van koningin Beatrix. Aangeslagen deelde ze het ongeloof en de schok met de kijkers en betuigde namens de familie haar medeleven. Op het Oude Loo werd donderdagmiddag ook al tot stap twee besloten: de Oranjes zouden onderzoeken of er bij de families van de slachtoffers behoefte bestond aan ziekenhuisbezoek.

Zaterdag namen Willem-Alexander en Máxima drie ziekenhuizen voor hun rekening, Utrecht, Tilburg en Amersfoort. Beatrix bezocht Zwolle , Pieter van Vollenhoven en prinses Margriet gingen naar Arnhem. De NOS werd getipt dat Beatrix langs zou komen. Daarop zette de omroep camera's bij alle ziekenhuizen waar slachtoffers verbleven.

4 en 5 mei moeten doorgaan
De dag na Koninginnedag had Beatrix contacten vanuit haar werkpaleis Noordeinde met het 4 en 5 mei-comité en minister-president Balkenende over de Dodenherdenking en de viering van Bevrijdingsdag. Die moesten gewoon doorgaan, was de communis opinio. De openbare optredens van de familie mochten niet door een eenling worden getorpedeerd, was het signaal dat het koningshuis wilde afgeven.

Minister van Staat en oud-premier Ruud Lubbers had donderdag kort na de aanslag even gebeld met Beatrix. Tijdens zijn premierschap hebben de generatiegenoten een sterke band ontwikkeld. Vrijdagochtend kreeg Lubbers het verzoek van televisieprogramma Buitenhof om zondag in de uitzending te komen. Een dag voor zijn optreden belde hij Beatrix uitgebreider en namen ze samen een aantal zaken door, die voortvloeiden uit die dramatische dertigste april.

Lubbers
Na zijn gesprek met Beatrix voelde Lubbers de vrijheid te melden dat Koninginnedag moest blijven zoals die was, namelijk met een zichtbaar staatshoofd. Maar wel met een kleinere familie. Na de troonswisseling zou die verandering kunnen worden doorgevoerd. En met de abdicatie moest vooral geen haast worden gemaakt .

Nog voor het weekeinde besloot prins Constantijn in samenspraak met de Rijksvoorlichtingsdienst dat hij die zondagavond bij World Press Photo de kans moest benutten om iets tegen de pers te zeggen. De organisatie werd gebeld met het voornemen dat Constantijn en prinses Laurentien vijf minuten eerder zouden komen voor een zogeheten persmoment. Constantijn beklemtoonde voor de camera dat de Oranjes 'de dingen (...) met overtuiging doen (...) In die zin moeten we wel met opgeheven hoofd gewoon doorgaan.'

Volkskrant 05-05-09