door Joop Nederstigt Zo het in januari gaat, zo gaat het ook in de rest van het jaar. Dat is een oude beurswijsheid. Als we ons daaraan moeten vasthouden op basis van de gang van zaken op de beurzen tot nog toe dit jaar, dan is daar nog wel een andere kreet vanaf de oude beursvloer aan toe te voegen: Lap aan, lap aan, het kan nog lager gaan! Voor wie een dergelijke kreet in deze tijd van elektronische handel vreemd in de oren klinkt: aanlappen betekent gewoon verkopen.
Daar is natuurlijk ook best wat voor te zeggen. De gevolgen van de kredietcrisis voor met name de banken die het betreft, blijken zonder meer dramatisch te zijn. Vele tientallen miljarden dollars worden als mogelijk verlies afgeschreven. De verlies- en winstrekening over het vierde kwartaal van vorig jaar van gezaghebbende zakenbanken in de VS kleuren daardoor dieprood.

En voor een bank geldt nu eenmaal dat zij in wezen bestaan bij de gratie van het vertrouwen dat in hen wordt gesteld. Zodra dat vertrouwen wordt aangetast als gevolg van dramatische verliezen wordt het toch wel een beetje linke soep. Ook al gaat het om verliezen die de betreffende banken eigenlijk best kunnen hebben. Punt is nu eenmaal dat altijd het gevaar van een sneeuwbaleffect kan optreden.

Enkele debiteuren van de bank trekken hun tegoeden weg, anderen krijgen daar lucht van en doen vervolgens hetzelfde, enzovoorts. Voordat je het weet ontstaat een run van een steeds grotere groep debiteuren. En er is geen enkele bank in de wereld die zelfstandig het hoofd kan bieden aan de problemen die ontstaan wanneer van het ene op het andere moment de debiteuren bij wijze van spreken in lange rijen voor de deur staan om hun tegoeden op te nemen.

Lichtpuntje

Tot nog toe is dát in elk geval ten aanzien van de grote zakenbanken in de VS echter niet gebeurd. We mogen in dit verband toch wel spreken van een (klein) lichtpuntje in alle narigheid die over de belegger wordt uitgegoten. Kennelijk neemt de man en vrouw 'in de straat' al het dramatische nieuws over de kredietproblemen min of meer als kennisgeving aan.

Ook is het gestegen consumentenvertrouwen in de VS, zoals dat vlak voor het afgelopen weekend naar buiten kwam, opmerkelijk. Daar staat natuurlijk wel de nieuwe daling van de zogenoemde 'leading indicators' van de economische denktank Conference Board in de VS tegenover. Het gaat echter over een daling die op basis van de gegevens in december werd uitgerekend. Het enigszins gestegen consumentenvertrouwen in januari is daarin nog niet verwerkt. Het was weliswaar de derde maandelijkse daling op rij, maar in vergelijking met oktober (-0,7) en november (-0,4) niet al te verontrustend.

Bovendien kan je je afvragen in hoeverre een dergelijk bericht voor de beleggers in aandelen nog een baisse factor kan zijn. Het wordt immers al maanden van de daken geschreeuwd dat de groei van de economie in de VS en waarschijnlijk ook in de rest van de wereld dit jaar zal afnemen.

Toch sloot Wall Street de laatste dag van de 'rampweek' weer wat lager, zij het dat het verlies wat minder groot was dan in de dagen daarvoor. Kennelijk zagen de beleggers nog steeds niet al te veel brood in een aandelenbelegging, zo zou je kunnen constateren. En zolang dat niet het geval is, kan je lichtpuntjes zien wat je wil, maar zal je tóch rekening moeten houden met nog wat verder dalende koersen.

Sterk bedrijfsleven

Zo langzamerhand komt echter een stevige bodem in zicht. In dat verband kunnen we om te beginnen denken aan de financiële positie van de bedrijven. Die is in vergelijking met vorige recessies en/of vorige 'beer-stemmingen' op de aandelenmarkten bijzonder sterk.

In dat verband kunnen we bijvoorbeeld best een vraagteken zetten bij het belang dat we moeten hechten aan de berichten over een dalende kredietverlening aan het bedrijfsleven. Waarom zou je als bedrijf je kredietruimte willen uitbreiden als je zelf genoeg geld in kas hebt?

Snel dalende rente

Een andere belangrijke stut onder een bodem voor de aandelenkoersen is de renteontwikkeling. Wanneer we naar de VS kijken dan zien we daar een stevige rentedaling, met name voor eerste klas leningen, zoals in de vorm van obligaties en kortlopend schatkistpapier voor de Amerikaanse schatkist, goede hypotheken en deposito's.

Zo zit je bijvoorbeeld in de VS voor een goede hypotheek met 15 jaar vaste rente nu alweer onder de 5%. Ruim een procentpunt minder dan een half jaar terug toen de kredietcrisis in alle hevigheid losbarstte. Binnen het euro-gebied zien we dat je voor een deposito voor bijvoorbeeld drie maanden al nauwelijks de 4% meer haalt. Een paar maanden terug lag dat toch wel wat anders. En op de obligatiemarkt zien we dat het rendement op 10-jarige staatsleningen van eerste klas debiteuren als Duitsland en Nederland zo zoetjesaan weer onder de 4% is gezakt.

Kortom, de rente op de kapitaalmarkt zowel hier als in de VS tendeert omlaag. Het is niet ondenkbaar dat de komende weken zowel de FED in de VS als de ECB binnen het eurogebied die tendens nog een handje gaan helpen door een verdere verlaging van de officiële tarieven.

Dollar sterker

Een merkwaardig fenomeen daarbij is dat wanneer je dollars uitleent via kortlopend schatkistpapier of staatsobligaties je op het ogenblik duidelijk minder rente opstrijkt dan wanneer je hetzelfde doet binnen het euro-gebied, bijvoorbeeld via Duits of Nederlands schatkistpapier en staatsobligaties. Een paar maanden terug lag dat totaal anders. Toch leek toen de koers van de dollar ten opzichte van de euro nog alleen maar omlaag te kunnen. Op dit moment lijkt de dollar ten opzichte van de euro eerder wat sterker te worden. Ondanks het negatieve renteverschil. En ondanks de vrees voor een recessie in met name de VS.

Hoe het ook zij, de dalende rente op staatspapier maakt veel aandelen alleen al uit rendementsoogpunt steeds meer concurrerend. Op de Amsterdamse beurs zijn op dit moment door de sterk gedaalde koersen hele rijen kwaliteitsaandelen te koop, waarvan het dividendrendement ver uitkomt boven dat van eerste klas obligaties. Maar waarom blijven de aandelenkoersen dan toch maar zakken en zakken? Wanneer je vroeger in een dergelijke situatie aan beurshandelaren die vraag stelde, dan kreeg je als antwoord dat er nu eenmaal meer verkopers zijn dan kopers.

Zwarte maandag

Van zo'n antwoord word je niet veel wijzer. Wat dat aangaat doet me de huidige situatie op de aandelenmarkten denken aan die rond 'zwarte maandag' in oktober 1987. Bij voor die tijd zeer grote omzetten werden ook toen zware koersverliezen geleden. Ook toen was voor de zware koersdalingen niet echt een reden aan te geven. Gewoon een kwestie van sentiment.

Een paar maanden later waren het vooral de kopers van die dag die met veel genoegen op 'zwarte maandag' terugkeken. Het zou mij niet verbazen wanneer ook in de huidige situatie de geschiedenis zich herhaalt.

Joop Nederstigt is een onafhankelijk beleggingsdeskundige.

Fin.Telegraaf 21-01-08