door Harry Geels

Tijdens de traditionele nieuwjaarsbijeenkomst CDA hield Balkenende een overvalste peptalk voor onze Nederlandse economie. Politieke retoriek of naïviteit?
Ik ga hem goed bewaren die rede van Balkenende. Het is een van die artikelen uit de krant waarvan je later weet dat ze goed van pas gaan komen in de discussie. Net als bijvoorbeeld een artikel dat ik bewaard heb over Gerrit Zalm vlak voor de introductie van de euro. Zalm zei bij het historische moment van de inwisseling van de gulden dat de euro geen inflatie zou veroorzaken en dat hij zou aftreden als de Nederlanders er negatieve financiële gevolgen van zou ondervinden. Tja…

Maar wat voor een ongekende peptalk hield ook Balkenende tijdens de nieuwjaarsbijeenkomst van het CDA: Nederland zou in 2008 heel veel medailles halen in Peking, we gaan het wereldkampioenschapvoetbal in 2018 naar ons toehalen, er komen plannen voor de bouw van een eiland in de Noordzee en voor de bouw van grotere voetbalstadions, Amsterdam wordt de wereldhoofdstad van de creatieve industrie en er zijn grote mogelijkheden, Nederland staat wat betreft economische groei in de top van Europa en er zijn grote mogelijkheden voor onze expertise op het gebied landbouw en water. Laat ik positief blijven door te zeggen dat het goedbedoelde politieke retoriek is.

Opvallend is, vanuit economisch oogpunt, zijn stelling dat we ons niet te veel hoeven aan te trekken van de problematiek in de VS. De tijd dat de VS het economisch tij bepalen liggen volgens Balkende achter ons. China, India en Europa zijn sterk genoeg. Paniek in de VS slaat volgens hem tegenwoordig niet zomaar meer over. Balkenende gelooft klaarblijkelijk in wat economen de ontkoppelingstheorie noemen. We zijn niet meer afhankelijk van de VS, onze economische groei wordt vooral ook bepaald door machtsblokken als die van China en India en Europa niet te vergeten. De grote vraag is of Balkenende hier gelijk in gaat krijgen. Hij loopt namelijk erg vooruit op de muziek.

Economen zijn er nog geenszins over eens dat de wereld inderdaad wat economische machtsblokken betreft ontkoppeld is. Natuurlijk is er het laatste half jaar iets opvallends gebeurd: terwijl de westerse beurzen onderuit gingen door de kredietcrisis, bleven de aandelenmarkten van de opkomende markten opvallend goed overeind. China denderde bijvoorbeeld gewoon door. De oorzaak van de westerse beurscrisis is echter de kredietcrisis en vooral de problemen van die sectoren die veel met kredieten werken: de financials en de vastgoedsector. In de opkomende markten speelt het fenomeen kredietcrisis zo goed als niet.

Maar dat betekent niet dat, als de kredietcrisis in de VS tot een economische recessie gaat leiden, dat de rest van de wereld hier economisch geen last van heeft, zoals Balkenende toch wel naïef veronderstelt. Tot nu toe is in de afgelopen decennia altijd een duidelijke correlatie geweest tussen de economische groei in de VS en de rest van de wereld. De ontkoppelingstheorie moet zich geheel nog bewijzen, in de zin of de rest van de wereld nu geen groeivertraging krijgt.

En de voortekenen zijn helaas niet zo goed. De VS maken nog altijd zo'n 30% van de wereldeconomie uit. Dat wegpraten is ronduit naïef. Heel dichtbij ons scheert ook het VK al langs een recessie. Daarbij heeft het VK te kampen met problemen op de betalingsbalans (veel te veel geïmporteerd) en tekorten op de begroting (vergelijkbare problemen met de VS dus, maar dan nog erger). Het Engelse pond is hierdoor al onderuit gegaan. Helaas voor Balkenende gaat het dus niet alleen om de VS. Naast Engeland zijn er ook al andere landen in de problemen. Singapore bijvoorbeeld kende maar liefst een terugval van 3,2% in de economie in het derde kwartaal, door een teruggang in de electronica- en halfgeleidersindustrie.

Ook Japan speelt een belangrijke rol. De economische groei komt maar niet op gang en de beurs van Tokio is in een paar maanden met 24% gezakt. Probleem is ook dat de carry trades met de yen op steeds grotere schaal worden teruggedraaid. De yen is 13% gestegen ten opzichte van de dollar sinds deze zomer. De carry trade (goedkoop lenen in Japan om dat vervolgens elders te beleggen) is een grote bron van liquiditeit in de wereld geweest (tezamen met de lage rente).

Dat het economisch slechter gaat in de wereld en dat steeds meer analisten het R-woord in de mond durven nemen, hoeft overigens niet meteen te betekenen dat de beurzen ook hard onderuit gaan. Zoals afgelopen vrijdag opgemerkt, zouden de beurzen kunnen herstellen (al zou ik daar niet al mijn geld op inzetten). En de Sovereign Wealth Funds (SWF's) lijken steeds maar weer hun hand te reiken. Citigroup heeft, zo bleek dit weekend, weer een geldinjectie gehad.

En ander slecht nieuws voor de 'bears': volgens The Telegraph is afgelopen vrijdag het Plunge Protection Team (PPT) weer bijelkaar gekomen. Op instigatie van Bush kwam het team bijeen in de Oval Office. Het PPT, dat al jaren geleid wordt door nu minister van Financiën Hank Paulson en dat lang geheim is gehouden, werd in het leven geroepen om de beurscrisis na 2000 en vooral die door de aanslag van 9/11 te bezweren. Hun acties bestaan voornamelijk uit het kopen van futures tijdens sterke dalingen. Ook stellen ze fiscale stimuleringsideeën voor aan de regering.

Ik denk nog steeds dat onderstaand plaatje – dat het seizoenspatroon in het verkiezingsjaar van de Amerikaanse president visualiseert - een goede richtlijn kan zijn voor wat ons dit jaar staat te wachten. Het eerste half jaar kan lastig zijn, mede door de economische perikelen. Daarna kan, eventueel geholpen door de acties en ideeën van het PPT, het tweede deel van het jaar beter worden. Belangrijk is wel dat de steunniveaus die ik afgelopen vrijdag beschreef, houden. Anders wordt het wel een heel lastig eerste half jaar.

Fin.Telegraaf

Harry Geels