Alle ontwikkelingen in Europa zijn neerwaarts gericht. Griekenland zet de toon.


Column prof. dr. René Tissen

Als een duveltje uit een doosje

Sinds een paar dagen staat Griekenland weer hoog op de agenda van aandacht. De crisis leek even gesust te zijn, maar het bleek slechts om een middagslaapje – een 'powernap' –te gaan. Inmiddels is iedereen weer klaarwakker en dat is terecht. Van meet af aan was duidelijk dat de Griekse crisis zich zou verdiepen, omdat Griekenland vanaf het begin werd gezien als een testcase voor Europa. In plaats van één groot probleem, waren er in feite twee. Eigenlijk zijn er drie. Want inmiddels heeft Europa ook een probleem. Dit lijkt op een rekengrapje, maar is het niet.

Kapitaalvlucht
Zojuist werd bekend dat Griekenland in de maanden januari en februari een record kapitaalvlucht heeft meegemaakt. In totaal hebben spaarders een bedrag van 6 miljard aan de Griekse banken onttrokken om het naar het veilige buitenland te brengen. Weldenkende mensen vragen zich met enig fronsen af waar dat geld dan nu is. Kennelijk zijn er nog voldoende (kleine) bankjes, bijvoorbeeld in Turkije of Italië waar geld gestald kan worden, ongezien voor de belastingdienst. Voorlopig lijkt het probleem zich te beperken tot de rijke elite van Griekenland, maar niemand weet hoeveel zwart geld gewone burgers weg proberen te sluizen vanuitm verschillen in opvatting over mijn en dijn in relatie tot de overheid.

Liquiditeitscrisis?
Het vierde probleem dat hieruit voortvloeit heeft met de banken te maken. Die hebben geen geld meer. In ieder geval niet genoeg om het uit te lenen. Dat kan tot een liquiditeitscrisis leiden en daarvoor wordt gevreesd. Dit probleem is overigens niet uniek voor Griekenland. Het opraken van geld treft momenteel alle landen. Zo heeft bijvoorbeeld ook Los Angeles een nijpend gebrek aan geld. De schatkist van deze mooie stad is over een maand leeg. Helemaal leeg. Zelfs in Nederland kennen we liquiditeitsproblemen. Het ministerie van Defensie heeft geen geld meer voor materieel, het UWV heeft geen geld meer voor de reïntegratie van werkzoekenden. Waarschijnlijk zal er in Nederland niets aan de hand zijn, maar ik ben wel enigszins argwanend geworden. In ieder geval sluit ik geen enkele onmogelijkheid meer uit.

Fiscale implosie
Het vijfde probleem voor Griekenland heeft ook met de fiscus te maken. De belastinginkomsten moeten toenemen –vandaar de aangekondigde verhogingen van o.a. de BTW- terwijl de praktijk leert dat er steeds minder binnenkomt. Het beoogde beleid leidt tot het tegenovergestelde resultaat. Dat komt omdat de economie van Griekenland langzaam maar zeker stilvalt, althans voor die delen die niet eigen aan de oorspronkelijke cultuur van het land zijn. Daarmee bedoel ik dat Griekenland in feite niet veel meer omhelst dan een beetje landbouw en een beetje toerisme, met mensen die van oudsher veel rustiger leven en werken dan wij. Tot dát niveau zal de Griekse economie terugmoeten, voordat er weer sprake van heropbouw kan zijn. De Griekse regering heeft inmiddels bekend gemaakt dat de krimp van de economie zich onverdroten voortzet.

Out of control
Ondertussen neemt de nervositeit op de financiële markten scherp toe en die zal zich snel vertalen in hernieuwde politieke druk op Europa. De markten zullen van Europa eisen dat er hulp komt. Europa zal het daar moeilijk mee hebben vooral nu Griekenland van mening is het IMF te streng te vinden. Ik ben benieuwd hoe het land over Mevrouw Merkel denkt. Ik ben vooral benieuwd naar de nieuwste vondst van Europa om zich van het probleem Griekenland te kunnen verlossen zonder de wraak van burgers –van alle lidstaten- het hoofd te moeten bieden. Zal het binnenkort beter gaan, ook met Nederland?

René Tissen
Business Universiteit Nyenrode

RTL Z 08-04-10