door Jaap van Duijn

Sommige columns leveren meer reacties op dan andere, maar vorige week, met het stuk over de Amerikaanse economie, was het weer raak. De reacties waren allemaal negatief. Hoe ik het in mijn hoofd haalde om te beweren dat het misschien toch beter ging in Amerika dan de meesten dachten. De reacties verraadden veel negatieve emotie over de VS en bevestigden de stelling waarmee de column begon, namelijk dat er heel veel mensen rondlopen die menen dat het met Amerika helemaal verkeerd gaat aflopen. En die dat soms al twintig jaar doen.
In 1985 had ik een debat met de toen aanstormende PvdA-politicus Ad Melkert. Het ging – juist – over de VS en Melkert begon een verhaal over 'Amerikaanse toestanden'. Wat daar gebeurde wilden wij toch niet. Wij waren toch een stuk beschaafder.

Nederland had toen overigens 800.000 werklozen, maar dit terzijde. Ik had in de VS gewoond en meende iets te mogen zeggen over de Amerikaanse samenleving. Op mijn vraag aan Melkert of hij wel eens in Amerika was geweest, antwoordde het PvdA-Kamerlid ontkennend. Nu woont Melkert alweer een aantal jaren in Washington, na wat Nederlandse toestanden, en wellicht denkt hij nu wat genuanceerder over de VS. Ik heb in ieder geval nog niet gelezen dat hij snel naar Nederland terug wil.

De Amerika-critici komen uit alle hoeken van de samenleving. Naast Melkert was er Rienk Kamer, bij de lezers waarschijnlijk welbekend. Deze belegger, die ooit nog eens met Amerikaans onroerend goed in de weer ging, welk muisje een flink staartje kreeg, daagde mij begin jaren negentig uit voor een debat over de Amerikaanse economie. Wanneer zouden bij mij eindelijk de schellen eens van de ogen vallen? Wist ik dan niet dat Amerikanen in kartonnen dozen onder bruggen sliepen? Volgens Kamer stond Amerika aan de vooravond van een depressie die minstens tien jaar zou duren (een voorspelling die hij later vele malen in diverse nuances heeft herhaald). Welnu, Amerika stond wel aan de vooravond van iets, maar het was geen depressie. Het was de vooravond van het Digitale Tijdperk, dat – geleid door Amerikaanse ondernemingen – de wereldeconomie revolutionair zou veranderen en de VS en andere landen hoge productiviteitsgroei en welvaartstoename zou brengen.

Tussen Melkert en Kamer bevinden zich talloze anderen. Met een van hen had ik het genoegen jarenlang om de twee maanden te vergaderen. Die vergaderingen werden altijd gevuld met tirades van mijn collega over de Amerikaanse economie. Het zou nu binnen een jaar toch echt helemaal fout gaan. In het begin wierp ik nog wel eens wat tegen, maar dat had als enig effect dat de woede-uitbarstingen over Amerika alleen maar langer duurden.

Als de emotie overheerst doen de feiten er eigenlijk niet meer toe. Ze worden of genegeerd of ze worden zo geïnterpreteerd dat ze weer binnen de eigen opvattingen passen. Zo schreef een lezer dat je 'gezonde' economische groei had en 'ongezonde'. De groei is in de VS sinds 1992, op twee uitzonderingen na, ieder jaar hoger geweest dan in de eurozone, maar dat was dus ongezonde groei geweest. De Amerikaanse economie groeide weliswaar harder, maar bij ons ging het toch eigenlijk veel beter. Ja, tegen dit soort argumenten heb ik geen verweer. Ik ga ook niet meer beweren dat 4,7% werkloosheid (VS) beter is dan de 8%-plus van Frankrijk, Duitsland en Spanje. Want in Amerika slapen de mensen in dozen onder een viaduct.

Jaap van Duijn is onafhankelijk beleggingsdeskundige.


(telegraaf 10-11-07)