Hypocrisie in Amerika

door Aad Kamsteeg

Hypocrisie is niet zelden de voornaamste reden waarom mensen de kerk of zelfs het christelijk geloof vaarwel zeggen... Dat verwijt mag ook de Republikeinse Partij in de Verenigde Staten zich aantrekken. Met nog een jaar te gaan voordat de Amerikanen een nieuwe president kiezen, staat de Grand Old Party er beroerd voor.
Voor een deel komt dit door het drama in Irak. Maar een andere belangrijke oorzaak ligt in de serie schandalen rond conservatieve partijleden in het Congres. Terwijl deze vaak met 'Religieus Rechts' sympathiserende politici hameren op het belang van gezinswaarden, werden zij zelf betrapt op overspel. Terwijl zij zich met grote felheid keren tegen het homohuwelijk, werd onthuld dat ze zelf contact hadden met schandknapen. Wat is er aan de hand?

Het christendom heeft dankzij vooral de televisie ook voor het grote publiek een gezicht gekregen. Ten aanzien van de Verenigde Staten is dat helaas vooral het gezicht geworden van schreeuwende televisiedominees en fanatiek Religious Right . Enkele niet in nederigheid uitblinkende tv-persoonlijkheden bleken er buitenechtelijke verhoudingen op na te houden. Ted Haggart was de laatste in de rij. Politici die christelijke kiezers wilden winnen door verval van normen en waarden te hekelen, werden tot aftreden gedwongen toen ontdekt werd dat hun woorden haaks stonden op hun daden. Na Bob Livingstone volgde Mark Foley en na Mark Foley volgde Larry Craig. De lijst is langer.

Conservatieve Republikeinen en Religieus Rechts liepen te hoop tegen president Clinton bij diens affaire met stagiaire Monica Lewinsky. Maar toen Larry Flint van het pornoblad Hustler een beloning van een miljoen dollar uitloofde voor call girls die konden hardmaken dat zij seks hadden met een lid van het Congres, werd het een stuk stiller. Flints oproep had onder meer de val van Livingstone tot gevolg, Republikeins fractieleider in het Huis van Afgevaardigden.

Uiterlijk gedrag
Natuurlijk gaat het niet aan alle aanhangers van het politiek actieve Religieus Rechts over één kam te scheren. Ook mag duidelijk zijn dat de bevolking in een tijd van morele verloedering de betekenis van Bijbelse geboden moet worden voorgehouden. Maar als dat laatste genadeloos gebeurt, worden profeten fatsoensrakkers en verandert evangelie in moralisme. Genade zonder waarheid leidt tot ethisch relativisme, maar waarheid zonder genade verwordt tot wetticisme. En naar zijn aard moedigt wetticisme hypocrisie aan.

Hoe dat werkt? Belangrijk kenmerk van wetticisme is dat alle nadruk op uiterlijk goed gedrag ligt. Als je maar niet vloekt, liegt of met een andere dan je eigen vrouw naar bed gaat, als je maar precies 10 procent van je inkomen afstaat, op de goede partij stemt en op zondag geen ijsjes koopt, ben je een goed christen. Hoe het er met je binnenkant voorstaat, blijft buiten beschouwing. Je gaat 's zondags trouw naar de kerk, maar doet niets aan je innerlijke afkeer van de broeder die drie banken voor je zit. Ook vraag je je niet af welke motieven eigenlijk achter je goede daden zitten. Wanneer Jezus ergens over toornde, was het over farizeïsme.

Wetticisme maakt mensen hypocriet. Al dan niet onder invloed van je kerkelijke gemeente of spirituele vrienden meet je het niveau van iemands geestelijke toestand af aan een bepaald gedragspatroon. Je doet je best je te conformeren aan de gestelde morele criteria. Zo ben je misschien best tevreden over jezelf. Intussen is het risico groot dat je je geestelijker voordoet dan je bent. Want terwijl je je concentreert op je buitenkant, onderdruk of negeer je je eigen zondige motieven, begeerten en diepgewortelde zelfzucht.

En zo sluipt hoogmoed je leven binnen. Jij steelt immers niet, drinkt nooit te veel, bent actief in allerlei christelijke actie. Maar die ander... Het besef dat ook jij alleen door genade kunt worden gered, sijpelt weg. Terwijl je omhoog klimt op je zelfgemaakte ladder van geestelijke groei, vallen zij die zich niet aan jouw normen houden daarop steeds verder terug. Je voelt je superieur.

Wat is er van veel kerken geworden? Hoeren, landverraders en afzetters zochten Jezus op in de hoop bij Hem genade te vinden. Maar tegenwoordig piekeren moordenaars, dieven en echtbrekers er niet over naar de normen en waarden predikende dominees te vluchten.

Waarheid en genade
Christelijke politici kunnen aan twee kanten van het paard vallen. Ik las bij de Amerikaanse schrijver Philip Yancey een verslag over een demonstratie van homo's voor het Witte Huis in Washington. Daar had zich intussen ook een groep contrabetogers van Religieus Rechts verzameld. ,,Flikkers, ga naar huis'', schreeuwde hun leider: ,,Jullie krijgen allemaal aids en je verdiende straf door eeuwig in de hel te branden.'' Genadeloosheid spatte van de van haat verwrongen gezichten af.

Is de levende God zo? Zeker, God is heiliger - lees Christus' Bergrede - en veeleisender dan al die moralisten met hun nadruk op uiterlijk goed gedrag. Ethische relativisten hebben het daarom mis wanneer zij een god prediken die zo ongeveer alles goed vindt, best begrijpt dat we zijn geboden niet houden en onze zonden door de vingers ziet. Zo'n relativistische god houdt als vanzelf van alle mensen, die helemaal niet gered hoeven te worden. Voor hun behoud hoeft geen prijs te worden betaald.

Maar dan de God van de Bijbel. Van wiens liefde ben je zekerder: van iemand die zegt dat hij 'natuurlijk' van je houdt of van iemand die al zijn rijkdom opgaf om je te redden? God bewees onomstotelijk dat Hij ons liefheeft doordat Hij zijn Zoon gaf voor mensen die nog zijn vijanden waren. Het is dan ook beide waar: God eist volmaaktheid en Hij is tegelijk oneindig barmhartig. In Christus kwamen die beide - waarheid en genade - samen. Als gelovigen daarin nu eens het beeld van Jezus zouden tonen.

Balk
Veel mensen hebben de indruk gekregen dat Religieus Rechts door het uitoefenen van dwang en het oproepen van vrees het gedrag van anderen willen verbeteren. Hebben die politici nooit van de balk in eigen oog gehoord? Pas als ze die zien, kunnen ze gaan vertellen dat Gods geboden goed zijn voor elk mens. Maarten Luther zei dat we gered worden door genade alleen, maar dat genade nooit alleen komt. Dat betekent: besef van genade maakt dat je anderen het beste gaat gunnen.

Bij die homodemonstratie in Washington hadden een vader en moeder verdriet omdat ook hun eigen zoon meeliep. Toen hoorden ze het meedogenloze geschreeuw van die christenen langs de kant. Wat was hun reactie? ,,Onze zoon kan dan wel een groot zondaar zijn, maar hij is nog steeds ons kind, onze trots en vreugde!'' Yancey noemt dit een hartverscheurende definitie van genade. En zo is het! Zouden wij misschien op dezelfde manier Gods trots en vreugde kunnen zijn?

(ned.dagblad 01-11-07)