door Hans Amesz
Het begon met problemen op een deel van de Amerikaanse hypotheekmarkt. Doordat de rente opliep en hypotheekverstrekkers te veel geld hebben uitgeleend onder nogal twijfelachtige condities, is het aantal wanbetalingen aanzienlijk toegenomen. In eerste instantie leek dat alles beperkt te blijven tot de hypotheekmarkt, maar al vrij snel sloegen de problemen over naar andere markten, en met name de kredietmarkt.
Banken zijn aanzienlijk terughoudender geworden met het verstrekken van risicorijk kapitaal en tegelijkertijd kunnen zij moeilijker geld aantrekken. Hierdoor liepen de rentetarieven waartegen banken elkaar onderling geld lenen sterk op. Er ontstond grote vrees onder beleggers en de monetaire autoriteiten dat er een credit crunch kan komen, een situatie waarin de kredietverlening stokt.

Komt hierbij nu ook nog een Amerikaanse conjunctuurcrisis? Die vraag is actueel geworden sinds in augustus in de Verenigde Staten het aantal arbeidsplaatsen voor het eerst sinds jaren is afgenomen. Dat de gebeurtenissen op de financiële markten hun sporen in de economische groei zouden kunnen achterlaten, gold als mogelijkheid, maar dat het zo erg zou uitpakken was door vrijwel niemand verwacht.

Hoewel het maar om 4000 arbeidsplaatsen ging, hadden meerdere analisten het over catastrofale arbeidsmarktcijfers. En zelfs de Amerikaanse minister van Financiën, Henry Paulson, die toch beroepshalve olie op de golven moet gooien, zei dat het geen getalleen waren die hij graag zag.

Het komt maar heel zelden voor dat de maandstatistiek in de Verenigde Staten een vermindering van het aantal arbeidsplaatsen uitwijst. Dat was voor het laatst in september 2005 het geval en daarvoor een keer in 2003 en eind 2002. Normaal gesproken eisen de algemene bevolkingsgroei en de regelmatige toestroom van emigranten het scheppen van nieuwe arbeidsplaatsen. Als dat aantal dan toch afneemt, is dat een duidelijk conjunctureel waarschuwingssignaal dat beleggers terecht kopzorgen bereidt.

In dit klimaat werd met enige spanning gewacht op de woorden van de twee belangrijkste centrale bankpresidenten, Ben Bernanke van de Amerikaanse Fed en Jean Claude Trichet van de Europese Centrale Bank (ECB). Bernanke sprak in Berlijn over de financiële onevenwichtigheden in de wereld, maar maakte geen woord vuil aan de Amerikaanse hypothekencrisis en haar gevolgen. Een week voor de volgende rentebeslissing gaf hij geen tekenen voor de toekomstige geldpolitiek van de Federal Reserve, maar uit de woorden van andere vertegenwoordigers van het Amerikaanse stelsel van centrale banken leiden nogal wat economen af dat de rente in de Verenigde Staten met wellicht 0,5 procentpunten wordt verlaagd tot 4,75%. Die daling is nu al ingeprijsd in de aandelenkoersen. Als de rente toch onveranderd blijft, zullen de aandelenmarkten daar waarschijnlijk negatief op reageren.

Trichet sprak voor het Europese parlement duidelijker taal. Volgens de president van de ECB zitten de financiële markten nog steeds in een correctiefase. 'Wij hebben het einde nog niet bereikt. Belangrijk zijn vertrouwen en transparantie, want wantrouwen heerst nog overal,' aldus Trichet, die min of meer aangaf dat de Europese Centrale Bank de rente in deze situatie in ieder geval niet zal verhogen.

We leven dus in gevaarlijke tijden. De financiële markten zijn aangeslagen en voor investeringen zijn de risico's duidelijk gestegen. Angstindicatoren als de VDax van de Duitse beurs in Frankfurt noteren nu maar net onder hun recordhoogte van de afgelopen paar jaar. Sinds begin van dit jaar is de volatiliteit ongeveer verdubbeld.

Mijn geloof dat herstel van het vertrouwen op de kredietmarkten een kwestie van maanden zou zijn, is aan het wankelen geslagen. De kans dat door de ontwikkelingen op de financiële markten vrij ernstige schade wordt toegebracht aan de reële economie is groter geworden zoals de cijfers over de arbeidsmarkt in de Verenigde Staten en het consumentenvertrouwen in Duitsland hebben laten zien. Met andere woorden: het gevaar bestaat dat de bedrijfswinsten onder druk komen te staan, waardoor het fundament onder de hausse broos wordt.

Aandelenkoersen zullen sterk blijven reageren op nieuwe conjunctuurcijfers. Alleen beleggers die geloven dat de economie van de Verenigde Staten verder zal groeien en bloeien, kunnen nu voor de komende maanden nog uitgaan van behoorlijk stijgende aandelenkoersen.

Hans Amesz is onafhankelijk beleggingsdeskundige.

Telegraaf 12-09-09